तथा सितेन मनसा च भवंति सर्वे सर्वेषु चैव विषयेषु भवंति तज्ज्ञाः ३१.
शुद्ध मनाने सर्वजण सर्व विषयांमध्ये ज्ञानी होतात.
जाता ह्यमी भूतगणाश्च सर्वे ह्यमी ऋषयो ह्यमी देवताश्च॥ ३१.
हे सर्व भूतगण, हे सर्व ऋषी आणि हे सर्व देवतासुद्धा जन्म घेतात.
विस्मयो नैव कर्त्तव्यस्त्वया वापि कुमारके ३१.
तुला किंवा कुमाराला आश्चर्य वाटू नये.
वचनं कर्मसंयुक्तं सर्वेषां फलदायकम् कार्याणि मनःशुद्ध्यर्थं नात्र कार्या विचारणा॥ ३१.
शब्द आणि कृती एकत्र केल्याने सर्वांना फळ मिळते; मन शुद्ध करण्यासाठी कृती कराव्यात—इथे विचार करण्याची गरज नाही.
मनसा भावितो ह्यात्मा आत्मनात्मानमेव च ३१.
मनाने आत्म्याचा विचार केला जातो आणि आत्म्यानेच आत्म्याला ओळखले जाते.
अहं सदा भावयुक्त आत्मसंस्थो निरंतरः ३१.
मी नेहमीच भक्तीने एकरूप, आत्म्यात स्थिर आणि अखंड आहे.
द्वंद्वातीतो निर्विकल्पो हि साक्षात्स्वस्थो नित्यो नित्ययुक्तो निरीहः ३१.
द्वैतापलीकडे, शंका नसलेला, स्वतःमध्ये स्थिर, शाश्वत, नेहमी एकरूप आणि इच्छा नसलेला आहे.
विस्मृत्य चैनं स्वात्मानं केवलं बोधलक्षणम् ३१.
ज्याचे स्वरूप शुद्ध ज्ञान आहे, असा स्वतःचा आत्मा विसरला जातो—
अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयोऽमी गुणकारिणः ३१.
मीच ब्रह्मा आणि विष्णु आहे; हे तिघे गुणांच्या प्रभावाने कर्म करतात.
अहंकारवृतेनैव कर्मणा कारितावयम् ३१.
अहंकाराच्या प्रवृत्तीमुळेच ही कर्मे आपल्याकडून घडतात.
पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी ३१.
गायीपासून इतर अनेक वेगवेगळ्या रूपातील प्राणी आणि असेच बरेच जण या जगात आहेत.
पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः ३१.
हे सर्व मृगजळासारख्या मायेच्या भूलभुलैय्यात पडलेले आहेत आणि मायेमुळे त्यांना वश केले गेले आहे.
परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः॥ ३१.
वाईट लोक खोट्या बोलण्यात रमून एकमेकांची निंदा करतात.
त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः ३१.
तीन गुणांनी युक्त, संसारात अडकलेले, खरी ओळख नसलेले आणि आसक्त लोक असे आहेत.
परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः ३१.
खरी ओळख नसलेले, बाह्य गोष्टींमध्ये गुंतलेले हे लोक एकमेकांची निंदा करतात.
गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्॥ ३१.
गुणांच्या पलीकडील सत्यात एकच परमसत्याचे दर्शन होते.
यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् ३१.
ज्यात भेद आणि अभेद एकच होतात, ज्यात आसक्ती विरक्तीत बदलते.
न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः ३१.
जसे मडके कृत्रिम असल्याने स्वतःचे स्वरूप दाखवत नाही, तसेच शब्दाने ते सत्य उलगडत नाही.
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः ३१.
कर्म आणि निवृत्ती, तसेच सर्व द्वंद्वेही.
निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् ३१.
सतत, गुणरहित, शुद्ध जाणीव, निर्मळ, अप्रकट, इच्छा नसलेले.
एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति ३१.
ज्ञान जाणणारे हेच खरे ज्ञान आहे असे सांगतात आणि सर्वत्र आत्मभावाने पाहतात.
अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् ३१.
मायेमुळे ओळखता न येणाऱ्या, अनादि मुळ असलेल्या, मायेने बनलेल्या संसाराचा अतिक्रम केला पाहिजे.
संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा ३१.
संसाराचा मुळ आधार कल्पना आहे; कल्पना अमृतासारखी आहे.
शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे ३१.
शिंपल्यात चांदीचे भासणे आणि दोरीत सापाचे भासणे हे भ्रमामुळे होते.
सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा ३१.
यश, मनाप्रमाणे वागणे आणि दुसऱ्यावर अवलंबून राहणे हे सर्व खोटे आहे.
एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः ३१.
एकच आत्मा ओळखल्यावर माणूस निरमम आणि निर्बंध होतो.
शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च ३१.
ही रक्षा आणि संसार हे सशाच्या शिंगांसारखे आहेत.
ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् ३१.
ममता सोडून जे परमपद मिळवू इच्छितात.
यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ ३१.
ज्यांनी 'माझं' असं भाव सोडून दिला आहे, आणि लोभ व राग दूर केले आहेत,
यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ३१.
जोपर्यंत इच्छा आणि लोभ, तसेच आसक्ती व द्वेष मनात टिकून आहेत,