अर्णवे किं पुरा चंद्रो निक्षिप्तः केन सुव्रत ११.
हे सुशील, पूर्वी चंद्र समुद्रात कोणामुळे आणि कशासाठी टाकण्यात आला होता?
एतत्सर्वं समासेन आदौ कथय मे प्रभो ११.
हे प्रभो, हे सर्व सुरुवातीपासून थोडक्यात मला सांग.
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतो वाक्यमुपाददे॥ ११.
त्यांचे बोल ऐकून सारथ्याने बोलायला सुरुवात केली.
चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः॥ ११.
ब्राह्मणहो, चंद्र हा पाण्यापासून बनलेला, अत्रीचा गुणी पुत्र आहे. दुर्वास हे रुद्राच्या अंशातून, तर दत्तक हा विष्णूच्या अंशातून जन्मले.
क्षीराब्धिं मथ्यमानं तु दृष्ट्वा चंद्रो मुदान्वितः ११.
क्षीरसागर मथताना चंद्र आनंदाने प्रकट झाला.
प्रविष्टश्चोभयप्रीत्या श्रृण्वतां भो द्विजोत्तमाः ११.
तो दोन्ही बाजूंच्या आनंदासाठी तेथे आला, ऐकणाऱ्यांसमोर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो.
दृष्ट्वा च कांतिं त्वरितोऽथ चंद्रो नीराजितो देवगणैस्तदानीम् ११.
चंद्राची तेजस्विता पाहून देवांनी त्यावेळी त्याचा जलद सन्मान केला.
नमश्चक्रुश्च ते सर्वे ससुरासुरदानवाः ११.
त्या वेळी सर्व देव, असुर आणि दानव यांनी नम्रतेने वंदन केले.
गर्गेणोक्तास्तदा सर्वेषां बलमद्य वै ११.
तेव्हा गर्ग यांनी सांगितले की आज सर्वांना बळ मिळेल.
चंद्रं मुरुः समायातो बुधश्चैव समागतः ११.
मुरु चंद्राजवळ आला आणि बुधही तेथे पोहोचला.
तस्माच्चंद्रबलं श्रेष्ठं भवतां कार्यसिद्धये ११.
म्हणून तुमच्या कार्यसिद्धीसाठी चंद्राचे श्रेष्ठ बळ मिळेल.
एवमाश्वासिता देवा गर्गेणैव महात्मना ११.
महात्मा गर्ग यांनी देवांना अशा प्रकारे धीर दिला.
द्विगुणं बलमापन्ना महात्मानो दृढव्रताः ११.
त्या महान आणि दृढनिश्चयी लोकांना दुप्पट बळ मिळाले.
निर्मथ्यमानादुदधेर्गर्जमानाच्च सर्वशः ११.
समुद्र मथताना आणि त्याच्या सतत गर्जनेमुळे,
तुष्टा कपिलवर्णां सा ऊधोभारेण भूयसा ११.
ती समाधानी झाली आणि कपिल वर्णाची मोठ्या थनाची झाली.
कामधेनुं समायांतीं दृष्ट्वा सर्वे सुरासुराः ११.
कामधेनू येताना पाहून सर्व देव आणि असुर तिला पाहू लागले.
तदा तूर्याण्यनेकानि नेदुर्वाद्यान्यनेकशः ११.
त्यावेळी अनेक वाद्ये आणि ढोल विविध प्रकारे वाजू लागले.
तासु नीलाश्च कृष्णश्च कपिलाश्च कपिंजलाः आभिर्युक्ता तदा गोभिः सुरभिः प्रत्यदृश्यत॥ ११.
त्यात निळ्या, काळ्या, कपिला आणि कपिंजळ जातीच्या गायी होत्या; त्या गायींनी वेढलेली सुरभी तेव्हा दिसली.
असुरासुरसंवीतां कामधेनुं ययाचिरे ११.
असुरांनी आणि त्यांच्या स्त्रियांनी मिळून कामधेनूची मागणी केली.
सर्वेभ्यश्चैव विप्रेभ्यो नानागोत्रेभ्य एव च ११.
तसेच, वेगवेगळ्या कुळातील सर्व ब्राह्मणांकडूनही मागणी करण्यात आली.
तैर्याचितास्तेऽत्र सुरासुराश्च ददुश्च ता गाः शिवतोषणाय ११.
त्यांच्या विनंतीवरून, तिथे देवांनी आणि असुरांनी त्या गायींना शिवाच्या संतोषासाठी दिल्या.
पुण्याहं मुनिभिः सर्वैः कारितास्ते तदा सुराः ११.
मग सर्व देवांनी सर्व ऋषींसह पुण्याचा विधी केला.
पुनः सर्वे सुसंरब्धा ममंथुः क्षीरसागरम् ११.
नंतर सर्वांनी, मोठ्या उत्साहाने, पुन्हा क्षीरसागराचे मंथन केले.
कल्पवृक्षः पारिजातश्चूतः संतानकस्तथा ममंथुरुग्रं त्वरिताः पुनः क्षीरार्णवं बुधा॥ ११.
कल्पवृक्ष, पारिजात, आंबा आणि संतानक हे सर्व ज्ञानी लोकांनी पुन्हा क्षीरसागरातून मोठ्या घाईने मंथन करून मिळवले.
निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् ११.
मंथन होत असताना समुद्रातून सूर्यासारखा तेजस्वी पदार्थ प्रकट झाला.
स्वकीयेन प्रकाशेन भासयंतं जगत्त्रयम् ११.
त्याच्या स्वतःच्या प्रकाशाने त्याने तिन्ही जग उजळून टाकली.
सर्वे सुरा ददुस्तं वै कौस्तुभं विष्णवे तदा ममंथुः पुनरेवाब्धिं गर्जंतस्ते बलोत्कटाः॥ ११.
तेव्हा सर्व देवांनी तो कौस्तुभ मणी विष्णूला दिला आणि पुन्हा त्या बलवानांनी समुद्राचे मोठ्या गर्जनेने मंथन केले.
मथ्यमानात्ततस्तस्मादुच्चैःश्रवाः समद्भुतम् ११.
मग त्या मंथनातून अद्भुत असा उच्चैःश्रवा घोडा प्रकट झाला.
तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् ११.
तसेच, चौसष्ट गुणांनी युक्त असा गजरत्नही प्रकट झाला.
तान्सर्वान्मध्यतः कृत्वा पुनश्चैव ममंथिरे ११.
ते सर्व बाजूला ठेवून, त्यांनी पुन्हा एकदा मंथन केले.