क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्॥ ९.
जेव्हा क्षीरसागर मंथन होत होता, तेव्हा पर्वत खाली रसातळात गेला, पण लगेचच वर उचलला गेला—हे पाहून सर्वांना आश्चर्य वाटले.
भ्राम्यमाणस्ततः शैलो नोदितः सुरदानवैः ९.
पर्वत फिरवला जात असतानाही, देव आणि दानवांच्या प्रयत्नामुळे तो बुडला नाही.
परमात्मा तदा विष्णुराधारो मंदरस्य च ९.
त्या वेळी परमात्मा विष्णू मंदाराचा आधार झाला.
तदा सुरासुराः सर्वे ममंथुः क्षीरसागरम् ९.
मग सर्व देव आणि असुरांनी मिळून क्षीरसागराचे मंथन केले.
पृष्ठकंठोरुजान्वंतः कमठस्य महात्मनः उभयोर्घर्षणादेव वडवाग्निः समुत्थितः॥ ९.
त्या महान कूर्माच्या पाठीवर, मान, मांड्या आणि गुडघ्यांवर झालेल्या घर्षणामुळे समुद्रातील ज्वाळा निर्माण झाली.
हलाहलं च संजातं तदॄष्ट्वा नारदेन हि ९.
आणि तेव्हा घातक हलाहल विष निर्माण झाले, जे नारदाने पाहिले.
न कार्यं मथनं चाब्धेर्भवद्भिरधुनाऽखिलैः तद्विस्मृतिं च वोयातं वीरभद्रेण यत्कृतम्॥ ९.
आता तुम्ही सर्वांनी क्षीरसागराचे मंथन थांबवावे; वीरभद्राने जे केले ते विसरू नका.
तस्माच्छिवः स्मर्यतां चाशु देवाः परः पराणामपि वा परश्च ९.
म्हणून, हे देवांनो, लवकरच शंकराचे स्मरण करा, जो सर्वश्रेष्ठांमध्येही श्रेष्ठ आहे.
ते मथ्यमानास्त्वरिता देवाः स्वात्मार्थसाधकाः ९.
ते देव आपले उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी उत्सुकतेने मंथन करत राहिले.
उपदेशैश्च बहुभिर्नोपदेश्याः कदाचन ९.
अनेक उपदेश मिळूनही, त्यांना कोणीही थांबवू शकले नाही.
केवलोद्यमसंवीता ममंथुः क्षीरसागरम् ९.
फक्त आपल्या उत्साहाच्या जोरावर, त्यांनी क्षीरसागराचे मंथन चालू ठेवले.
त्रैलोक्यदहने प्रौढं प्राप्तं हंतुं दिवौकसः ग्रसितुं सर्वभूतानां कालकूटं समभ्ययात्॥ ९.
तीनही लोकांत प्रचंड ज्वाळा पसरली असताना, सर्व देवांचा नाश करण्यासाठी आणि सर्व प्राण्यांना गिळण्यासाठी काळकूट पुढे आला.
दृष्ट्वा बृहंतं स्वकरस्थमोजसा तं सर्पराजं सह पर्वतेन ९.
स्वतःच्या हातात पर्वतासह तेजस्वी सर्पराज असलेला तो पाहून—
तथैव सर्व ऋषयो भृग्वाद्याः शतशाम्यति ९.
त्याचप्रमाणे, भृगु इत्यादी शेकडो ऋषीही तिथे आले.
सत्यलोकं गताः सर्वे भुगुणा नोदिता भृशम् देवा नास्त्यत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि वः॥ ९.
सर्वजण सत्यलोकात गेले आहेत; भृगूंच्या गुणांची फारशी चर्चा झालेली नाही. देवांनो, यात काहीच शंका नाही; मी तुम्हाला खरंच खरं सांगतो.
भृगुणोक्तं वचः श्रुत्वा कालकूटविषार्द्दिताः ९.
भृगूने सांगितलेले शब्द ऐकून, कालकूट विषामुळे सर्व देव त्रस्त झाले.
तदा जाज्वल्यमानं वै कालकूटं प्रभोज्जवलम् तेषां शपितुमारेभे नारदेन निवारितः॥ ९.
तेव्हा, प्रज्वलित झालेलं कालकूट विष प्रचंड पेटलं आणि प्रभू त्यांना शाप देण्यासाठी सज्ज झाले, पण नारदांनी त्यांना थांबवलं.
अकार्यं किं कृतं देवाः कस्मात्क्षोभोयमुद्यतः ९.
देवांनो, असं कोणतं अयोग्य कृत्य केलं गेलं? आणि हा गोंधळ कशामुळे निर्माण झाला?
ततो देवैः परिवृतो वेदोपनिषदैस्तथा ९.
मग देव आणि वेद-उपनिषदांनी त्यांना वेढलं.
ततश्चिंतान्विता देवा इदमूचुः परस्परम् ९.
यानंतर, सर्व देव चिंतेने भरले आणि एकमेकांशी बोलू लागले.
ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः ९.
मग ब्रह्मा यांना पुढे करून, सर्व देव घाईने पुढे गेले.
ब्रह्मादयश्चर्षिगणाश्च तदा परेशं विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमीशम् ९.
त्या वेळी, ब्रह्मा आणि ऋषीगण परमेश्वर, प्राचीन पुरुष, सर्वशक्तिमान विष्णू यांच्याकडे गेले.
तावत्प्रवृद्धं सुमहत्कालकूटं समभ्ययात् ९.
तेव्हाच, फारच वाढलेलं कालकूट विष तिथे आलं.
कालकूटाग्निना दग्धो विष्णुः सर्वगुहाशयः ९.
सर्वत्र वावरणारा विष्णू कालकूटाच्या ज्वाळांनी भाजला गेला.
वैकुण्ठं च सुनीलं च सर्वलोकैः समावृतम् ९.
वैकुंठ आणि सुनिल, सर्व लोकांनी वेढलेले होते.
अष्टावरणसंवीतं ब्रह्मांडं ब्रह्मणा सह ९.
आठ आवरणांनी वेढलेलं ब्रह्मांड ब्रह्मासोबत होतं.
नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्॥ ९.
त्या वेळी ना पृथ्वी होती, ना पाणी, ना अग्नी, ना वारा, ना आकाश; शंकराच्या रागामुळे सगळं जग राखांनी भरून गेलं.
यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्ब्रह्मांडं सचराचरम् १०.
हे ब्रह्मन्, तू जे सांगितलं — चराचरांसह ब्रह्मांड —
ब्रह्मांडांतरतः किं तु रुद्रं मन्यामहे वयम् १०.
पण आम्ही ब्रह्मांडाच्या आत रुद्रालाच सर्वश्रेष्ठ मानतो.
भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कथं सृष्टिः प्रवर्तिता १०.
रुद्राच्या रागामुळे सगळं राख झालं असताना सृष्टी कशी सुरू झाली?