देवदेवो महादेवो विष्णुरूपी महेश्वरः ८.
देवतांचा देव, महान देव, महेश्वर हे विष्णूच्या रूपात आहेत.
अहं हि सर्वदेवानां पुरोवर्ती भवाम्यतः वैकुंठमागता गीर्भिर्विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रिरे॥ ८.
मी सर्व देवांपुढे उभा राहतो; म्हणून वैकुंठातून आलेल्यांनी विष्णूचे स्तुतीपर शब्दांनी गुणगान सुरू केले.
नमो भगवते तुभ्यं देवदेव जगत्पते ८.
भगवंत, देवांचा देव, जगाचा स्वामी, तुला नमस्कार असो.
एतल्लिंगं त्वया विष्णो धृतं वै पिण्डिरूपिणा ८.
हे विष्णू, हे लिंग तुझ्याचकडून पिंडाच्या रूपात धारण केले गेले.
तथा कमठरूपेण धृतो वै मंदराचलः ८.
त्याचप्रमाणे, कासवाच्या रूपात तू मंदार पर्वत उचलला.
हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हतो नृहरिरूपिणा ८.
हिरण्यकशिपू हा दैत्य तुझ्या नरसिंह रूपाने मारला गेला.
भृगूणामन्वये भूत्वा कृतवीर्यात्मजो हतः ८.
भृगूंच्या वंशात जन्म घेऊन, तू कृतवीर्याचा पुत्राचा संहार केला.
रावमस्य भयादस्मात्त्रातुं भूयोर्हसि त्वरम्॥ ८.
रावणाच्या भीतीने, पृथ्वीचे रक्षण करण्यासाठी तू लवकर अवतार घ्यावा.
एवं संप्रार्थितो देवैर्भगवान्भूतभावनः ८.
देवतांनी अशी प्रार्थना केल्यावर, प्रजांचा सर्जन करणारा भगवंत—
हे देवाः श्रूयतां वाक्यं प्रस्तावसदृशं महत् अवतारान्प्रकुर्वन्तु वानरीं तनुमाश्रिताः॥ ८.
“हे देवहो, या प्रसंगाला योग्य अशी माझी वाणी ऐका; सर्वजण वानर रूप घेऊन अवतार घ्या.”
अहं हि मानुषो भूत्वा ह्यज्ञानेन समावृतः ब्रह्मविद्यासहायोस्मि भवतां कार्यसिद्धये॥ ८.
“मी मनुष्यरूप धारण करीन, अज्ञानाने वेढलेला राहीन; तुमच्या कार्यसिद्धीसाठी मला ब्रह्मविद्येची साथ मिळेल.”
जनकस्य गृहे साक्षाद्ब्रह्मविद्या जनिष्यति ८.
“जनकांच्या घरी प्रत्यक्ष ब्रह्मविद्या जन्म घेईल.”
तपसा महता युक्तो ब्रह्मविद्यां यदेच्छति ८.
“जो कोणी मोठ्या तपस्येने युक्त आहे आणि ब्रह्मविद्या मिळवू इच्छितो—”
एवं संभाष्य भगवान्विष्णुः परममङ्गलः ८.
अशा प्रकारे बोलून, परम मंगलमय भगवंत विष्णू—
तथा ब्रह्मांशसंभूतो जाम्बवान्नृक्षकुञ्जरः ८.
त्याचप्रमाणे, ब्रह्माच्या अंशातून जन्मलेला, जांबवान हा वानरांचा राजा झाला.
यो वै चैकादशो रुद्रो हनूमान्स महाकपिः ८.
आणि हनुमान, हा महाकपी, म्हणजेच अकरावा रुद्र आहे.
मैंदादयोऽथ कपयस्ते सर्वे सुरसत्तमाः ८.
मैंद व इतर सर्व वानर हेही श्रेष्ठ देव आहेत.
तथैव विष्णुरुत्पन्नः कौशल्यानंदवर्द्धनः ८.
त्याचप्रमाणे, कौसल्येचा आनंद वाढवणारा विष्णू जन्माला आला.
शेषोपि भक्त्या विष्णोश्च तपसाऽवातरद्भुवि॥ ८.
शेषाने देखील विष्णूच्या भक्तीने आणि कठोर तप करून पृथ्वीवर अवतार घेतला.
दोर्दण्डावपि विष्णोश्च अवतीर्णौ प्रतापिनौ ८.
विष्णूच्या बलवान भुजा, तेजाने झळाळणाऱ्या, ह्याही अवतरल्या.
मिथिलाधिपतेः कन्या या उक्ता ब्रह्मवादिभिः सीता जाता लांगलस्य इयं भूमिविकर्षणात्॥ ८.
मिथिलाधिपतीची कन्या, ज्याचा ब्रह्मज्ञानी लोकांनी उल्लेख केला आहे, सीता ही नांगराच्या फाळातून, म्हणजेच भूमीच्या ओढण्याने जन्मली.
तस्मात्सीतेति विख्याता विद्या सान्वीक्षिकी तदा ८.
म्हणूनच तिला 'सीता' हे नाव मिळाले आणि ती विद्या त्या काळी 'अन्वेषण' म्हणून ओळखली जाऊ लागली.
जनकस्य कुले जाता विश्रुता जनकात्मजा ८.
जनकांच्या घराण्यात जन्मलेली सीता 'जनकात्मजा' म्हणून प्रसिद्ध झाली.
सा दत्ता जनकेनैव विष्णवे परमात्मने॥ ८.
तीला जनकांनी स्वतः विष्णू, परमात्मा, यांना समर्पित केले.
तयाथ विद्यया सार्द्धं देवदेवो जगत्पतिः ८.
मग त्या विद्यासह, त्या सीतेसह, देवांचा देव आणि जगाचा स्वामी—
रावणं जेतुकामो वै रामो राजीवलोचनः ८.
कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, रावणाचा पराभव करण्यासाठी—
शेषावतारोऽपि महांस्तपः परमदुष्करम् ८.
शेषाचा अवतारसुद्धा फार कठीण आणि महान तप करीत होता.
शत्रुघ्नो भरतश्चैव तेपतुः परमं तपः॥ ८.
शत्रुघ्न आणि भरत या दोघांनीही अत्युच्च तप केले.
ततोऽसौ तपसा युक्तः सार्द्धं तैर्देवतागणैः विष्णुना घातितः शस्त्रैः शिवसारूप्यमाप्तवान्॥ ८.
मग त्या तपाच्या बळावर, त्या देवगणांसह, त्याला विष्णूने शस्त्रांनी मारले आणि त्याने शिवासारखे रूप मिळवले.
सगमः स पुनः सद्यो बंधुभिः सह सुव्रताः॥ ८.
तो आणि त्याचे बांधव पुन्हा एकदा, दृढ व्रतांनी युक्त होऊन, लगेचच गेले.