शूद्रोपि न भवेत्प्रायो नागयज्ञोपवीतवान्
तो बहुधा शूद्रही नाही, कारण त्याने नागांचा यज्ञोपवीत घातला आहे.
सर्वः प्रकृत्या ज्ञायेत स्थाणुः प्रकृतिवर्जितः
प्रत्येकाची ओळख त्याच्या स्वभावावरून होते; फक्त स्थिर असणाऱ्याला कोणताही स्वभाव नसतो.
योषापि न भवेदेष यतोसौ श्मश्रुलाननः
तो स्त्रीही नाही, कारण त्याच्या चेहऱ्यावर मिशा आणि दाढी आहे.
बालोपि न भवत्येष यतोऽयं बहुवार्षिकः
तो लहान मुलगाही नाही, कारण तो अनेक वर्षांचा आहे.
अतो युवत्वं संभाव्यं नात्र नूनं चिरंतने
म्हणून त्याला तरुणच मानावे लागेल; तो नक्कीच फार जुना नाही.
ब्रह्मादीन्संहरेत्प्रांते तथापि च न पातकी
तो ब्रह्मा आणि इतरांचा संहार जरी करतो, तरीही तो पापी नाही.
अहो धार्ष्ट्यं महद्दृष्टं जटिलस्याद्य चाद्भुतम् 4.2.87.
अरे, आज या जटाधारीची किती मोठी धाडस आणि आश्चर्यकारक गोष्ट पाहायला मिळाली!
एवंभूता भवंत्येव मातापितृविवर्जिताः
माता-पित्याविना वाढलेल्यांची अशीच स्थिती असते.
स्वच्छंदचारिणोऽनाथाः सर्वत्र स्वाभिमानिनः
ते आपल्याच मर्जीत फिरतात, कोणाच्याही आधाराशिवाय आणि सर्वत्र अभिमान बाळगतात.
जामातॄणां स्वभावोयं प्रायशो गर्वभाजनम्
जावयांचा स्वभावच असा असतो; ते नेहमीच गर्वाने भरलेले असतात.
द्विजराजः स गर्विष्ठो रोहिणीप्रेमनिर्भरः
तो द्विजांचा राजा फारच गर्विष्ठ आहे आणि रोहिणीवरच्या प्रेमाने ओतप्रोत भरलेला आहे.
अस्याहं गर्वसर्वस्वं हरिष्याम्येव शूलिनः
मी या त्रिशूलधाऱ्याचा सारा गर्व नक्कीच हिरावून घेईन.
तथास्याहं करिष्यामि मानहानिं च सर्वतः
त्याला मी सर्व प्रकारे अपमानित करीन.
प्राप्य स्वभवनं देवानाजुहाव सवासवान्
तो आपल्या घरी पोहोचून देवांना आणि इंद्रासह सर्वांना बोलावतो.
भवंतु यज्ञसंभारानानयंतु त्वरान्विताः
यज्ञासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तू आणा, आणि लवकर आणा.
महाक्रतूपद्रष्टारं यज्ञपूरुषमेव च
महायज्ञाचे निरीक्षक आणि यज्ञपुरुष, हे दोघेही असावेत.
प्रावर्तत ततस्तस्य दक्षस्य च महाध्वरः 4.2.87.
मग दक्षाचा तो महान यज्ञ सुरू झाला.
अनीश्वरांस्ततो वेधा व्याजं कृत्वा गृहं ययौ
नंतर विधाता एका निमित्ताने आपले घर गाठले आणि त्या यज्ञात प्रमुखच उरला नाही.
दक्षयज्ञे समायातान्सतीश्वरविवर्जितान्
दक्षाच्या यज्ञात जे आले, त्यांच्यात सतीश्वर नव्हते.
दक्षस्य हि शुभोदर्कमिच्छन्प्रोवाच चेति वै दधीचिरुवाच
दक्षाला शुभ फल मिळावे म्हणून दधीचिने असे सांगितले:
न चास्ति तव सामर्थ्यं क्वापि कस्यापि निश्चितम्
तुला कुठेही, कोणासाठीही काही करण्याची ताकद नाही, हे निश्चित आहे.
न तादृङ्नेदसि प्रायः क्वापि ज्ञातो महामते
तुझ्यात असे गुण आहेत असे सामान्यपणे कुणालाही माहीत नाही, हे महाज्ञानी.
कर्तव्यश्चेत्तदाकार्यः स्याच्चेत्संपत्ति रीदृशी
काही करायचे असेल तर ते करावे; अशी समृद्धी असेल तर ती मिळू दे.
साक्षाच्च सर्वे मंत्रा वै साक्षाद्यज्ञपुमानसौ साक्षाद्ब्रह्मा स्वयं चैष भृगुर्वै कर्मकांडवित्
सर्व मंत्र प्रत्यक्ष येथे आहेत, यज्ञमूर्तीही आहे; ब्रह्मा स्वतः येथे आहे आणि भृगु कर्मकांड जाणणारा आहे.
अयं पूषा भगस्त्वेष इयं देवी सरस्वती
इथे पूषा आहे, भग आहे आणि ही देवी सरस्वती आहे.
त्वं च दीक्षां शुभां प्राप्तो देव्या च शतरूपया
तुला शुभ दीक्षा मिळाली आहे आणि शत रूपांची देवीही सोबत आहे.
स्वयमेव हि कुर्वीत धर्मकार्यं प्रयत्नतः 4.2.87.
धर्माचे कर्तव्य स्वतःच मन लावून पार पाडावे.
सप्तविंशतिभिः सार्धं पत्नीभिस्तव कार्यकृत्
तुझे कार्य सत्तावीस पत्नींसह पूर्ण झाले आहे.
दीक्षितो राजसूयस्य दत्तत्रैलोक्यदक्षिणः त्रयोदशमिताभिश्च भार्याभिस्तव कार्यकृत्
राजसूय यज्ञासाठी दीक्षित होऊन, तू त्रैलोक्याचे दान दिले आहेस; तुझे कार्य तेरा पत्नींसह पूर्ण झाले आहे.
हविः कामदुघा सूते कल्पवृक्षः समित्कुशान्
कामधेनू हविष तयार करते आणि कल्पवृक्ष समिधा व कुश देतो.