आरभ्याश्वयुजःशुक्लां तिथिं प्रतिपदं शुभाम्
—आश्वयुज महिन्याच्या शुद्ध प्रतिपदेला सुरुवात करून—
कृष्णपक्षस्य भूतायामुपवासी नरोत्तमः
—आणि कृष्ण पक्षात, श्रेष्ठ पुरुषांनी भूतांसाठी उपवास करावा.
प्रणवादिचतुर्थ्यन्तैर्नामभिर्भक्तिमान्नरः 4.1.45.
भक्तीने, प्रथमतः प्रणव आणि चतुर्थीपर्यंतची नावे म्हणावीत.
ससर्पिषा गुग्गुलुना लघुकोलि प्रमाणतः
तुप आणि गुग्गुळ योग्य प्रमाणात, लहान कोळी पात्रात वापरावे—
चैत्रकृष्णप्रतिपदि तत्र यात्रा प्रयत्नतः
चैत्र महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील प्रतिपदेला तेथे प्रयत्नपूर्वक यात्रा सुरू करावी.
यात्रा च सांवत्सरिकीं यो न कुर्यादवज्ञया
जो ही वार्षिक यात्रा दुर्लक्ष करतो—
अग्रे कृत्वा स्थिताः सर्वास्ताः काश्यां मणिकर्णिकाम्
—त्या सर्व देवी आधी जाऊन काशीच्या मणिकर्णिकेत राहतात.
किं चकार पुनः शंभुस्तत्र ब्रह्मण्यपि स्थिते
तेथे ब्रह्मा असतानाच शंभूने पुढे काय केले?
शृण्वगस्त्य महाभाग काश्यां ब्रह्मण्यपिस्थिते
अगस्त्य महाराज, ऐक, जेव्हा ब्रह्मदेव स्वतः काशीमध्ये राहात होते—
पुरी सा यादृशी काशी वशीकरणभूमिका
ती काशी नगरी जणू काही वशीकरणाचे क्षेत्रच होती.
यो यो याति पुरीं तां तु स स तत्रैव तिष्ठति
जो कोणी त्या नगरीत प्रवेश करतो, तो तिथेच थांबतो.
अकिंचित्करतां प्राप्तः स सहस्रकरोप्यरम्
शंभर हात असलेला देखील तिथे गेल्यावर असहाय्य होतो.
चिंतयन्निति देवेशो गणानारहूय भूरिशः
असं विचार करत देवाधिदेवाने पुन्हा पुन्हा गणांना बोलावलं.
किं कुर्वंति तु योगिन्यः किं करोति स भानुमान्
योगिनी काय करत आहेत? आणि तो सूर्यदेव काय करतोय?
नामग्राहं ततःऽप्रैषीद्बहुमान पुरःसरम्
मग त्याने मोठ्या आदराने त्यांची नावं घेऊन हाक दिली.
सोमनंदिन्नंदिषेण काल पिंगल कुक्कुट
सोम, नंदी, दिश, काळ, पिंगळ, कुक्कुट—
तिलपर्ण स्मृलकर्ण दृमिचंड प्रभामय 4.2.53.
तिळपर्ण, स्मृलकर्ण, दृमिचंड, प्रभामय—
वीरभद्र किराताख्य चतुर्मुख निकुंभक
वीरभद्र, ज्याला किरात म्हणतात, चतुर्मुख, निकुंभक—
विराध सुमुखाषाढे भवंतो मम सूनवः
विराध, सुमुखाषाढ—हे माझेच पुत्र आहेत.
यथा शाखविशाखौ च यथेमौ नंदिभृंगिणौ
जसं शाख आणि विशाख, तसंच हे नंदी आणि भृंगी—
काशीप्रवृत्तिं नो जाने दिवोदासनृपस्य च
मला काशीचं काहीच कळत नाही, ना दिवोदास राजाचंही.
शंकुकर्णमहाकालौ कालस्यापि प्रकंपनौ
शंखकर्ण आणि महाकाळ, जे काळालाही थरथरवतात—
कृतप्रतिज्ञौ तो(?) तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम्
त्यांनी प्रतिज्ञा करून लगेच वाराणसी नगरी गाठली.
यथैंद्रजालिकीं दृष्ट्वा मायामिह विचक्षणः
जसा एखादा हुशार माणूस जादूगाराची माया पाहतो—
अहो मोहस्य माहात्म्यमहो भाग्यविपर्ययः
वा! मोहाचं सामर्थ्य किती मोठं! आणि नशीबाचं उलटं वळण!
तत्यजे यैरियं काशी महाशीर्वादभूभिका
ज्यांनी ही काशी, मोठ्या आशीर्वादांची भूमी, सोडून दिली—
यत्र सर्वावभृथतः स्नानमात्रं विशिष्यते 4.2.53.
जिथे सर्व विधीने स्नान केल्यावर फक्त स्नान केल्याचं महत्त्व सर्वांत जास्त मानलं जातं.
यत्रैकपुष्पदानेन शिवलिंगस्य मूर्धनि
जिथे शिवलिंगाच्या शिरावर एकच फुल वाहिलं तरी त्याचा मोठा पुण्यफळ मिळतं.
यत्र दंडप्रणामेन अप्येकेन शिवाग्रतः
जिथे फक्त एकदाच दंडवत घालून शिवासमोर वाकलं तरी पुण्य मिळतं.
यत्रैकद्विजमात्रं तु भोजयित्वा यथेच्छया
जिथे आपल्या इच्छेनुसार फक्त एका ब्राह्मणाला जेवू घातलं तरी पुण्य मिळतं.