गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च
जिथे गुरूची निंदा होते किंवा कुणाची बदनामी होते,
खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः
गुरूची निंदा केल्याने गाढव व्हावे लागते; गुरूचा अपमान केल्याने कुत्रा व्हावे लागते.
नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती
गुरूंच्या पत्नीचे पाय स्पर्श करून, जरी ती तरुण आणि सती असली तरी, तिला वाकून नमस्कार करू नये.
स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः
स्त्रियांचा चंचल स्वभाव हा पुरुषांच्या मते दोष मानला जातो.
विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम्
म्हणूनच त्या विद्वान असो वा अज्ञान, सर्वांना सहज जिंकू शकतात.
न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता
आई, मुलगी किंवा बहीण यांच्यासोबत एकांतात कधीच राहू नये.
प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति 4.1.36.
जसा प्रयत्नपूर्वक जमिनीखाली पाणी मिळते,
शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम्
जर ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्याला झोपेत असताना स्वप्नदोष झाला,
सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत्
मुलगा जन्माला येताना आईवडिलांना जे दुःख सहन करावे लागते,
अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा
म्हणून नेहमी त्यांना आणि गुरूंना आवडेल असेच वागावे.
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते
या तिघांची सेवा करणे हेच श्रेष्ठ तप मानले जाते.
त्रीनेवामून्समाराध्य त्रीँल्लोकान्स जयेत्सुधीः
या तिघांचे योग्य रीतीने पूजन केल्याने बुद्धिमान माणूस तिन्ही लोकांवर विजय मिळवतो.
भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः
आईची भक्ती केल्याने पृथ्वी लोक, वडिलांची भक्ती केल्याने भुव: लोक,
एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम्
हेच माणसाच्या जीवनाचे चार मुख्य उद्दिष्ट सांगितले आहे.
अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः
ज्याने सर्व वेद, दोन वेद किंवा एक वेदही नीट शिकला,
अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत्
अखंड ब्रह्मचर्य पाळून, सर्वांच्या प्रभूच्या कृपेने तो आपल्या ध्येयाला पोहोचतो.
काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति 4.1.36.
काशी मिळविल्यावर ज्ञान प्राप्त होते; आणि ज्ञानामुळे मुक्ती साधता येते.
सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे
घरात जसा चांगला आचार असावा, तसाच तो इतर आश्रमांतही असावा.
गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा
पत्नी आज्ञाधारक असेल तर गृहीस्थाश्रमापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही.
आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः
पत्नी अनुकूल असेल तर तीन प्रकारच्या स्वर्गाचीही गरज राहत नाही.
गृहाश्रमः सुखार्थाय भार्यामूलं च तत्सुखम्
गृहीस्थाश्रम सुखासाठी आहे आणि त्याचे सुख पत्नीवर अवलंबून आहे.
जलौकयोपमीयंते प्रमदा मंदबुद्धिभिः
ज्यांची बुद्धी मंद आहे, ते स्त्रियांना जळवेसारखी समजतात.
जलौका केवलं रक्तमाददाना तपस्विनी
जळवे फक्त रक्त शोषतात, तसेच काही तपस्विनी स्त्रिया देखील करतात.
दक्षा प्रजावती साध्वी प्रियवाक्च वशंवदा
जी स्त्री कुशल आहे, मुलं आहेत, सती आहे, गोड बोलते आणि आज्ञाधारक आहे.
गुरोरनुज्ञया स्नात्वा व्रतं वेदं समाप्य च
गुरूची परवानगी घेऊन, स्नान करून, व्रत आणि वेद पूर्ण केल्यावर.
जने तु रसगोत्राया मातुर्याप्यसपिंडका
लोकांमध्ये, रसगोत्री असली तरी आईच्या नातेवाईकांचे रक्त वेगळे असते.
स्त्रीसंबंधेप्यपस्मारि क्षयि श्वित्रि कुलं त्यजेत् 4.1.36.
स्त्रीसंबंध करताना अपस्मार, क्षय, कोढ असलेले आणि त्यांचे कुटुंब टाळावे.
रोगहीनां भ्रातृमतीं स्वस्मात्किंचिल्लघीयसीम्
रोग नसलेली, भाऊ असलेली आणि स्वतःपेक्षा थोडी लहान असलेली स्त्री निवडावी.
न पर्वतर्क्षवृक्षाह्वां न नदीसर्पनामिकाम्
डोंगर, गरुड, झाड, नदी किंवा सर्प यांच्या नावाची स्त्री निवडू नये.
न चातिरिक्तहीनांगीं नातिदीर्घां न वा कृशाम्
अतिशय अपूर्णांग, फार उंच किंवा खूप कृश अशी स्त्रीही निवडू नये.