उपनीय च वै शिष्यं वेदमध्यापयेद्द्विजः
द्विजाने शिष्याला उपनयन करून त्याला वेद शिकवावा.
योध्यापयेदेकदेशं श्रुतेरंगान्यथापि वा
जो वेदाचा एक भाग किंवा त्याची अंगे शिकवतो—
यथाविधि निषेकादि यः कर्म कुरुते द्विजः
जो द्विज नियमाप्रमाणे निषेकापासून पुढील सर्व विधी करतो—
अग्न्याधेयं पाकयज्ञानग्निष्टोमादिकान्मखान्
अग्निस्थापना, पाका यज्ञ आणि अग्निष्टोमासारखे मोठे यज्ञ—
उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्यात्तु शतं पिता
उपाध्यायाकडून दहा पट, आचार्याकडून शंभर पट, आणि वडिलांकडून—
विप्राणां ज्ञानतो ज्यैष्ठ्यं बाहुजानां तु वीर्यतः
ब्राह्मणांमध्ये मोठेपण हे ज्ञानामुळे मिळते; क्षत्रियांमध्ये ते बळामुळे मिळते.
स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रमकामतः 4.1.36.
जर ब्रह्मचारी द्विज स्वप्नात अनपेक्षितपणे वीर्यस्राव करतो—
स्वधर्मनिरतानां च वेदयज्ञक्रियावताम्
जे आपापल्या धर्मात निष्ठावान आहेत आणि वेदाध्ययन व यज्ञामध्ये गुंतलेले आहेत—
अकृत्वा भैक्ष्यचरणमसमिध्य हुताशनम्
भिक्षा मागितल्याशिवाय आणि अग्नी प्रज्वलित न करता,
यथेष्टचेष्टो नभवेद्गुरोर्नयनगोचरे
गुरू समोर असताना मनाप्रमाणे वागू नये.
गुरुनिंदाभवेद्यत्र परिवादस्तु यत्र च
जिथे गुरूची निंदा होते किंवा कुणाची बदनामी होते,
खरो गुरोः परीवादाच्छ्वा भवेद्गुरुनिंदकः
गुरूची निंदा केल्याने गाढव व्हावे लागते; गुरूचा अपमान केल्याने कुत्रा व्हावे लागते.
नाभिवाद्या गुरोः पत्नी स्पृष्ट्वांघ्री युवती सती
गुरूंच्या पत्नीचे पाय स्पर्श करून, जरी ती तरुण आणि सती असली तरी, तिला वाकून नमस्कार करू नये.
स्वभावश्चंचलः स्त्रीणां दोषः पुंसामतः स्मृतः
स्त्रियांचा चंचल स्वभाव हा पुरुषांच्या मते दोष मानला जातो.
विद्वांसमप्यविद्वांसं यतस्ताधर्षयंत्यलम्
म्हणूनच त्या विद्वान असो वा अज्ञान, सर्वांना सहज जिंकू शकतात.
न मात्रा न दुहित्रा वा न स्वस्रैकांतशीलता
आई, मुलगी किंवा बहीण यांच्यासोबत एकांतात कधीच राहू नये.
प्रयत्नेन खनन्यद्वद्भूमेर्वार्यधिगच्छति 4.1.36.
जसा प्रयत्नपूर्वक जमिनीखाली पाणी मिळते,
शयानमभ्युदयते ब्रध्नश्चेद्ब्रह्मचारिणम्
जर ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्याला झोपेत असताना स्वप्नदोष झाला,
सुतस्य संभवे क्लेशं सहेते पितरौ च यत्
मुलगा जन्माला येताना आईवडिलांना जे दुःख सहन करावे लागते,
अतस्तयोः प्रियं कुर्याद्गुरोरपि च सर्वदा
म्हणून नेहमी त्यांना आणि गुरूंना आवडेल असेच वागावे.
तेषां त्रयाणां शुश्रूषा परमं तप उच्यते
या तिघांची सेवा करणे हेच श्रेष्ठ तप मानले जाते.
त्रीनेवामून्समाराध्य त्रीँल्लोकान्स जयेत्सुधीः
या तिघांचे योग्य रीतीने पूजन केल्याने बुद्धिमान माणूस तिन्ही लोकांवर विजय मिळवतो.
भूर्लोकं जननी भक्त्या भुवर्लोकं तथा पितुः
आईची भक्ती केल्याने पृथ्वी लोक, वडिलांची भक्ती केल्याने भुव: लोक,
एतदेव नृणां प्रोक्तं पुरुषार्थचतुष्टयम्
हेच माणसाच्या जीवनाचे चार मुख्य उद्दिष्ट सांगितले आहे.
अधीत्य वेदान्वेदौ वा वेदं वापि क्रमाद्द्विजः
ज्याने सर्व वेद, दोन वेद किंवा एक वेदही नीट शिकला,
अविप्लुत ब्रह्मचर्यो विश्वेशानुग्रहाद्भवेत्
अखंड ब्रह्मचर्य पाळून, सर्वांच्या प्रभूच्या कृपेने तो आपल्या ध्येयाला पोहोचतो.
काशीप्राप्त्या भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्निर्वाणमृच्छति 4.1.36.
काशी मिळविल्यावर ज्ञान प्राप्त होते; आणि ज्ञानामुळे मुक्ती साधता येते.
सदाचारो गृहे यद्वन्न तथास्त्याश्रमांतरे
घरात जसा चांगला आचार असावा, तसाच तो इतर आश्रमांतही असावा.
गृहाश्रमात्परं नास्ति यदि पत्नीवशंवदा
पत्नी आज्ञाधारक असेल तर गृहीस्थाश्रमापेक्षा श्रेष्ठ काही नाही.
आनुकूल्यं कलत्रं चेत्त्रिदिवेनापि किं ततः
पत्नी अनुकूल असेल तर तीन प्रकारच्या स्वर्गाचीही गरज राहत नाही.