तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् ।। 1.3.1.7.
त्या प्रार्थनेच्या प्रभावाने ती पवित्र स्थाने सर्वत्र निर्माण झाली.
तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे
त्याने सर्व तीर्थक्षेत्रांच्या उत्पत्तीची कथा सांगायला सुरुवात केली.
भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम
'भगवंत, मला सर्व तीर्थक्षेत्रांची उत्पत्ती सांग.'
इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा
तिचे शब्द ऐकून, गिरिशाने पूर्वी घडलेली घटना आठवली.
तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्
त्या ठिकाणी स्नान करून, पूर्वी इंद्राने ब्रह्महत्या या पापाचा नाश केला.
ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम्
दक्षिण-पूर्व कोपऱ्यात दिव्य ब्रह्मतीर्थ पुन्हा प्रकट झाले.
याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते
दक्षिण दिशेला, यमाच्या भागात, मोठे याम्य तीर्थ विस्तारले आहे.
नैर्ऋतं तु महातीर्थं नैर्ऋत्यां दिशि शोभते
दक्षिण-पश्चिम दिशेला, मोठे नैऋत्य तीर्थ तेजाने उजळले आहे.
पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते
पश्चिम दिशेला, वरुणतीर्थ प्रकट झाले आहे.
वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते
इथे, उत्तर-पश्चिम दिशेला, वायवीय तीर्थ दिसते.
उत्तरे चात्र दिग्भागे सोमतीर्थमिति स्मृतम् 1.3.1.7.
आणि इथे, उत्तर दिशेला, या तीर्थाला सोमतीर्थ असे ओळखले जाते.
ऐशाने चात्र दिग्भागे विष्णुतीर्थमिति स्मृतम्
आणि इथे, ईशान्य दिशेला, या तीर्थाला विष्णुतीर्थ असे स्मरणात आहे.
मार्कण्डेयः पुरा देवि प्रार्थयामास शंकरम्
पूर्वी, हे देवी, मार्कंडेयाने शंकराची प्रार्थना केली.
बहूनामिह तीर्थानामेकत्र स्यात्समागमः
इथे अनेक तीर्थांचे एकाच ठिकाणी एकत्र येणे व्हावे.
इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदेव उमापतिः
त्याची ही वचने ऐकून, देवांचा देव, उमा-पती,
सन्निधिं मम संप्राप्तः सेवते गूढरूपतः
माझ्या सान्निध्यात गुप्त रूपाने सेवा करण्यासाठी आला आहे.
नान्यदन्वेषणीयं ते तीर्थमत्र महामुने
महामुने, तुला इथे दुसरे कोणतेही तीर्थ शोधण्याची गरज नाही.
तस्माद्भक्तियुतैर्नित्यं सर्वतीर्थसमागमः
म्हणून, भक्तिभाव असणाऱ्यांसाठी इथे नेहमी सर्व तीर्थांचे एकत्र येणे होते.
इति देवि पुरा देवो मार्कडेयाय शंकरः
हे देवी, पूर्वी शंकराने मार्कंडेयाला असे सांगितले.
सदोपहारवेलायां दृश्यानि किल मानवैः
उपहाराच्या वेळी, ही सर्व तीर्थे माणसांना प्रत्यक्ष दिसतात.
व्रतं तीर्थं तपो वेदा यज्ञाश्च नियमादयः 1.3.1.7.
व्रत, तीर्थ, तप, वेद, यज्ञ आणि नियम हे सर्व—
निशम्य वाक्यं मुनिपुंगवस्य प्रसेदुषी पर्वतराजपुत्री
त्या श्रेष्ठ ऋषीचे शब्द ऐकून, पर्वतराजाची कन्या प्रसन्न झाली.
अहं कृतार्था तपतां वरिष्ठ त्वत्संगमात्संप्रति तीर्थजालम्
तपस्वीमध्ये श्रेष्ठा, तुझी भेट झाल्यामुळे मला खरोखरच समाधान मिळालं आहे. तू म्हणजे जणू सर्व तीर्थांचं मूर्तिमंत स्वरूप आहेस.
कथं गिरीशः पुनरत्र देवः स्फुरन्महावह्निवपुर्धरोऽपि
गिरीश देव पुन्हा इथे कसे प्रकटले, हे मला समजत नाही. त्यांचं तेजस्वी अग्नीमय रूप असूनही ते इथे कसे आले?
आदिष्टस्तीर्थयात्रार्थमहं लिंगानि वीक्षितुम्
माझ्या कडून तीर्थयात्रा करण्याचं आणि लिंगांचं दर्शन घेण्याचं सांगितलं गेलं होतं.
रुद्रक्षेत्रे च केदारे तथा बदरिकाश्रमे
मी रुद्रक्षेत्र, केदार आणि बदरिकाश्रम या पवित्र स्थळी गेलो.
कांचीमुख्यासु पुण्यासु पुरीष्वप्यगमं तदा
त्या वेळी मी कांचीसारख्या प्रमुख पुण्यनगरींचीही यात्रा केली.
स्थापितानि च लिंगानि स्वयंभूनि च दृष्टवान्
मी स्थापलेली लिंगं आणि स्वयंभू लिंगं यांचंही दर्शन घेतलं.
सेवमानः सशिष्योऽहं पर्यटन्पृथिवीमिमाम्
मी माझ्या शिष्यांसह सेवा करत संपूर्ण पृथ्वीवर फिरत होतो.
तपांसि यज्ञकर्माणि कुर्वन्भूमिं समाचरन्
तपश्चर्या आणि यज्ञकर्म करत मी ही भूमी भ्रमण केली.