कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम्
तिच्या हातात सुरी होती, बोटांच्या टोकाला कवटी होती, आणि तिच्या डोळ्यांत प्रखर पिवळसर ज्वाळा चमकत होती.
यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति
तो दिव्य वाराणसी नगरीपर्यंत पोहोचेपर्यंत हाच त्याचा प्रवास आहे.
सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्
तुला सर्वत्र प्रवेश आहे, फक्त वाराणसी नगरी सोडून.
तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः
त्याच्या उपस्थितीमुळे भैरवही काळाचा काळ झाला.
कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् 4.1.31.
हातात कवटी घेऊन, विश्वाचा आत्मा तीनही लोकांत भटकत होता.
सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि
सत्यलोकात, वैकुंठात आणि महेंद्रादी नगरांतही,
प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया
तो प्रत्येक तीर्थस्थळी फिरला, तरी ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झाला नाही.
अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम्
ह्याच उदाहरणावरून त्याची महती समजावी.
संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च
अनेक तीर्थस्थळे आणि असंख्य देवळे आहेत.
तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम्
ब्रह्महत्येसारखी पापे तोपर्यंत गर्जत राहतात.
प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः
प्रमथांनी सेवा करत असताना, हराने तीनही लोकांत भ्रमण केले.
अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम्
मग महाकाळ, तीन डोळ्यांचा, सर्पाच्या कुंडल्या घातलेला, तेथे आला.
पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः
त्याला पाहून गरुडध्वज पृथ्वीवर दंडवत पडला.
निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः
सर्वांनी त्याला वंदन केले; कमलपतीनेही नतमस्तक होऊन वंदना केली.
क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः 4.1.31.
क्षीरसागर मंथन करणारा हरि, पद्मालयेला म्हणाला.
धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम्
सुंदर कटी असलेल्या देवी, आपण जगत्पतीचे दर्शन घेतले, म्हणून मी धन्य आहे.
अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः
तो अनादि, शरण देणारा, शांत, सर्वोच्च आणि छब्बीस प्रकारे मोजला जातो.
सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा
तो सर्व प्राण्यांचा अंतरात्मा आहे, सर्वांना नेहमीच देणारा आहे.
धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम्
बुद्धीने ज्या देवाला मनात पाहतात, तोच आज प्रत्यक्ष डोळ्यांसमोर दिसू दे.
यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि
ज्याला पाहिल्यावर माणसांना पुन्हा जन्म मिळत नाही, तोच हा आहे.
सोयमायाति भगवांस्त्र्यंबकः शशिभूषणः
तोच त्रिनेत्रधारी, चंद्रमौळी, परमेश्वर आता येथे येत आहे.
धिग्धिक्पदं तु देवानां परं दृष्ट्वाऽत्र शंकरम्
देवतांचे स्थान काहीच नाही, कारण येथे स्वतः शंकरच प्रकट झाले आहेत.
देवत्वादशुभं किंचिद्देवलोके न विद्यते
देवतांच्या लोकात कुठलाही अशुभपणा नाही.
एवमुक्त्वा हृषीकेशः संप्रहृष्टतनूरुहः 4.1.31.
असं म्हणून हृषीकेश आनंदाने रोमांचित झाला.
किमिदं देवदेवेन सर्वज्ञेन त्वया विभो
हे देवाधिदेव, सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान, हे काय केलंत तुम्ही?
क्रीडेयं तव देवेश त्रिलोचन महामते
हे देवाधिदेव, त्रिनेत्र, महान बुद्धीचे स्वामी, ही तुमचीच लीला आहे.
किमर्थं भगवत्र्छंभो भिक्षां चरसि शक्तिप
हे भगवंत शंभो, सामर्थ्यशाली, तुम्ही भिक्षा का मागता?
एवमुक्तस्ततः शंभुर्विष्णुमेतदुदाहरत्
असं विचारल्यावर शंभूनं विष्णूला असं उत्तर दिलं.
तदघप्रतिघं विष्णो चराम्येतद्व्रतं शुभम्
हे विष्णू, पाप दूर करण्यासाठी मी हे पवित्र व्रत पाळतो.
स्मित्वा किंचिन्नतशिराः पुनरेवं व्यजिज्ञपत्
थोडं हसून, डोकं झुकवून, त्याने पुन्हा असं सांगितलं.