या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी
माझे मुक्तीचे शहर काशी सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि
तेथे पाप करणाऱ्यांना शिक्षा करणारा फक्त तूच आहेस.
एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः
हे वर स्वीकारून कालभैरव त्या क्षणीच तेथे उभा राहिला.
यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम्
जो कोणी अपराध करतो, त्याला शिक्षा देण्याचे काम तुझेच आहे.
यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् 4.1.31.
यज्ञस्वरूप असलेल्या विष्णूने मग शंकराची स्तुती केली.
आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः
महादेवाने, प्रसन्न होऊन आणि भक्तवत्सलतेने, त्या दोघांना धीर दिला.
मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम्
हा तुझ्यासाठी यज्ञाचा मान्य देव आहे आणि हा शतधृती आहे.
ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः
ब्रह्महत्येचे पाप दूर करण्यासाठी त्याने लोकांना एक व्रत दाखवले; असे सांगून शिव तेजस्वी रूप धारण करून अदृश्य झाला.
उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम्
त्याने एक कन्या निर्माण केली, जिला 'ब्रह्महत्या' म्हणून ओळखले जाते.
दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम्
तीचे तोंड भयंकर होते, मोठ्या दातांनी आणि लोंबत्या जिभेने भीतीदायक दिसत होती.
कर्त्रीं कर्परहस्ताग्रां स्फुरत्पिंगोग्रतारकाम्
तिच्या हातात सुरी होती, बोटांच्या टोकाला कवटी होती, आणि तिच्या डोळ्यांत प्रखर पिवळसर ज्वाळा चमकत होती.
यावद्वाराणसीं दिव्यां पुरीमेष गमिष्यति
तो दिव्य वाराणसी नगरीपर्यंत पोहोचेपर्यंत हाच त्याचा प्रवास आहे.
सर्वत्र ते प्रवेशोस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्
तुला सर्वत्र प्रवेश आहे, फक्त वाराणसी नगरी सोडून.
तत्सान्निध्याद्भैरवोपि कालोभूत्कालकालतः
त्याच्या उपस्थितीमुळे भैरवही काळाचा काळ झाला.
कपालपाणिर्विश्वात्मा चचार भुवनत्रयम् 4.1.31.
हातात कवटी घेऊन, विश्वाचा आत्मा तीनही लोकांत भटकत होता.
सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि
सत्यलोकात, वैकुंठात आणि महेंद्रादी नगरांतही,
प्रतितीर्थं भ्रमन्नापि विमुक्तो ब्रह्महत्यया
तो प्रत्येक तीर्थस्थळी फिरला, तरी ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झाला नाही.
अनेनैवानुमानेन महिमा त्ववगम्यताम्
ह्याच उदाहरणावरून त्याची महती समजावी.
संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च
अनेक तीर्थस्थळे आणि असंख्य देवळे आहेत.
तावद्गर्जंति पापानि ब्रहत्यादिकान्यलम्
ब्रह्महत्येसारखी पापे तोपर्यंत गर्जत राहतात.
प्रमथैः सेव्यमानोऽयं त्रिलोकीं विचरन्हरः
प्रमथांनी सेवा करत असताना, हराने तीनही लोकांत भ्रमण केले.
अथायांतं महाकालं त्रिनेत्रं सर्पकुंडलम्
मग महाकाळ, तीन डोळ्यांचा, सर्पाच्या कुंडल्या घातलेला, तेथे आला.
पपात दंडवद्भूमौ दृष्ट्वा तं गरुडध्वजः
त्याला पाहून गरुडध्वज पृथ्वीवर दंडवत पडला.
निपेतुः प्रणिपत्यैनं प्रणतः कमलापतिः
सर्वांनी त्याला वंदन केले; कमलपतीनेही नतमस्तक होऊन वंदना केली.
क्षीरोदमथनो तां प्राह पद्मालयां हरिः 4.1.31.
क्षीरसागर मंथन करणारा हरि, पद्मालयेला म्हणाला.
धन्योऽहं देवि सुश्रोणि यत्पश्यावो जगत्पतिम्
सुंदर कटी असलेल्या देवी, आपण जगत्पतीचे दर्शन घेतले, म्हणून मी धन्य आहे.
अनादिः शरणः शांतः परः षड्विंशसंमितः
तो अनादि, शरण देणारा, शांत, सर्वोच्च आणि छब्बीस प्रकारे मोजला जातो.
सर्वभूतांतरात्माऽयं सर्वेषां सर्वदः सदा
तो सर्व प्राण्यांचा अंतरात्मा आहे, सर्वांना नेहमीच देणारा आहे.
धिया पश्यंति हृदये सोयमद्य समीक्ष्यताम्
बुद्धीने ज्या देवाला मनात पाहतात, तोच आज प्रत्यक्ष डोळ्यांसमोर दिसू दे.
यं दृष्ट्वा न पुनर्जन्म लभ्यते मानवैर्भुवि
ज्याला पाहिल्यावर माणसांना पुन्हा जन्म मिळत नाही, तोच हा आहे.