यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यंबकः परः
ज्याच्या प्रकाशामुळे हे विश्व उजळते — तोच त्रिनेत्रधारी, सर्वश्रेष्ठ आहे.
तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतस्करम्
त्याला एक, अद्वितीय, शंकर, दुःख दूर करणारा असे म्हणतात.
श्रुतीरितं निशम्येत्थं तावतीव विमोहितौ
वेदांनी असे सांगितल्यावर, दोघेही फारच गोंधळले.
कथं प्रमथनाथोसौ रममाणो निरंतरम्
तो प्रमथांचा स्वामी, नेहमी आनंदात रमणारा,
विटंकवेशो जटिलो वृषगोव्यालभूषणः 4.1.31.
कसा काय भिक्षुकाचा वेश घेतो, जटाधारी होतो, आणि बैल, गाय, सर्प यांची अलंकारे धारण करतो?
तदुदीरितमाकर्ण्य प्रणवात्मा सनातनः
हे ऐकल्यावर, प्राचीन काळापासून प्रपंचाचा आत्मा असलेला तो सनातन प्रभू,
प्रणव उवाच कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः
प्रणव म्हणाला — कधी कधी रुद्र, खेळकर रूप धारण करून, आनंदात रमतो.
असौ हि भगवानीशः स्वयंज्योतिः सनातनः
तोच भगवंत, स्वतः प्रकाशमान, सनातन स्वामी आहे.
इत्येवमुक्तेपि तदा मखमूर्तेरजस्य हि
असे सांगितले तरी, त्या वेळी ब्रह्मदेवाच्या यज्ञमूर्तीमधून,
प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरंतरे महत्
त्या दोघांच्या मध्ये एक महान तेज प्रकट झाले.
ज्योतिर्मंडलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः
त्या तेजाच्या मध्यभागी मानवासारखी एक मूर्ती दिसली.
आवयोरंतरं कोसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम्
आपल्यामध्ये उभा असलेला हा मानवरूप कोण आहे?
स्रष्टा क्षणेन च महान्पुरुषो नीललोहितः
क्षणातच निळ्या आणि तांबड्या रंगाचा तो महान पुरुष निर्माण झाला.
हिरण्यगर्भस्तं प्राह जाने त्वां चंद्रशेखरम्
हिरण्यगर्भाने त्याला म्हटले, "मी तुला ओळखतो, चंद्रशेखर."
रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोसि मया पुरा 4.1.31.
तू रडलास म्हणून मी तुला पूर्वी 'रुद्र' हे नाव दिले होते.
अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम्
मग प्रभूने कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माच्या गर्विष्ठ वाणी ऐकली.
प्राह पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव
"हा कमळातून जन्मलेला तुझ्याकडून, कालभैरवा, शिकवला जाईल," असे त्याने सांगितले.
विश्वं भर्तुं समर्थोऽसि भरणाद्भैरवः स्मृतः
तू संपूर्ण विश्व पेलू शकतोस म्हणून तुला 'भैरव' असे नाव मिळाले.
आमर्दयिष्यति भवांस्तुष्टो दुष्टात्मनो यतः
तू प्रसन्न झाल्यावर दुष्टांचा नाश करशील.
यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यति तत्क्षणात्
आणि भक्तांचे पाप क्षणात संपवशील म्हणून,
या मे मुक्तिपुरी काशी सर्वाभ्योपि गरीयसी
माझे मुक्तीचे शहर काशी सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
तत्र ये पापकर्तारस्तेषां शास्ता त्वमेव हि
तेथे पाप करणाऱ्यांना शिक्षा करणारा फक्त तूच आहेस.
एतान्वरान्प्रगृह्याऽथ तत्क्षणात्कालभैरवः
हे वर स्वीकारून कालभैरव त्या क्षणीच तेथे उभा राहिला.
यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम्
जो कोणी अपराध करतो, त्याला शिक्षा देण्याचे काम तुझेच आहे.
यज्ञमूर्तिधरो विष्णुस्ततस्तुष्टाव शंकरम् 4.1.31.
यज्ञस्वरूप असलेल्या विष्णूने मग शंकराची स्तुती केली.
आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः
महादेवाने, प्रसन्न होऊन आणि भक्तवत्सलतेने, त्या दोघांना धीर दिला.
मान्योऽध्वरोसौ भवता तथा शतधृतिस्त्वयम्
हा तुझ्यासाठी यज्ञाचा मान्य देव आहे आणि हा शतधृती आहे.
ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शयन् इत्युक्त्वांऽतर्हितो देवस्तेजोरूपस्तदा शिवः
ब्रह्महत्येचे पाप दूर करण्यासाठी त्याने लोकांना एक व्रत दाखवले; असे सांगून शिव तेजस्वी रूप धारण करून अदृश्य झाला.
उत्पाद्य कन्यामेकां तु ब्रह्महत्येति विश्रुताम्
त्याने एक कन्या निर्माण केली, जिला 'ब्रह्महत्या' म्हणून ओळखले जाते.
दंष्टाकरालवदनां ललज्जिह्वातिभीषणाम्
तीचे तोंड भयंकर होते, मोठ्या दातांनी आणि लोंबत्या जिभेने भीतीदायक दिसत होती.