यदा प्रभृति रे बाल निरगात्तपसे भवान्
बाळा, ज्या दिवसापासून तू तपासाठी निघून गेलास,
तैस्तैः सपत्नीदुर्वाक्यैर्दुनोपि त्वं यथार्भक
सहपत्नींच्या कठोर शब्दांनी तू लहान मुलासारखा दुःखी झालास.
न निद्रामि न जागर्मि नाश्नामि न पिबाम्यहम्
मी ना झोपते, ना जागी राहते, ना खात, ना पिते.
निद्रादरिद्रनयना स्वप्नेपि न तवाननम् 4.1.20.
झोप न आलेल्या डोळ्यांनी, मी स्वप्नातही तुझे तोंड पाहत नाही.
त्वदाननप्रतिनिधिर्विधुर्विधुरया मया
तुझ्या चेहऱ्याचा आठव म्हणून चंद्रालाही मी विरहाने एकटा केला आहे.
त्वदालापसमालापं कलयन्किलकाकलीम्
तुझे आणि माझे बोलणे आठवत मी हळूवार कुजबुज करते.
त्वदंगसंगमधुरो ध्रुवधूपितयामया
तुझ्या शरीराच्या संगाचा गोडवा माझ्या तापाने नक्कीच विरघळला आहे.
के देशाः काश्च सरितः के शैलास्त्वत्कृते ध्रुव
कुठले प्रदेश, कुठल्या नद्या, कुठले डोंगर तुझ्यासाठी आहेत, खरंच?
अध्रुवं सर्वमेवैतत्पश्यंत्यंधीकृतास्म्यहम्
हे सगळेच क्षणिक आहे; हे पाहून मी अंध झाली आहे.
मृदुलानि तवांगानि क्वेमानि क्व तपस्त्विदम्
तुझे अंग मऊ आहे—हे कुठे आणि हे कठोर तप कुठे?
अनेन तपसा वत्स त्वयाऽऽप्यं किमनेनसा
मुला, तुला या तपस्येचा काय उपयोग आहे?
अनेन वयसा बाल खेलनीयं त्वयाऽनिशम्
असं वय असताना, बाळा, तुला नेहमी खेळायलाच हवं.
ततः कौमारमासाद्य वयोऽभिध्यानशीलिना
मग तारुण्यात पाऊल ठेवल्यावर अभ्यासात मन लावावं.
वयोथ चतुरं प्राप्य योषास्रक्चंदनादिकान् 4.1.20.
आणि जेव्हा वयपरिपक्व होतं, तेव्हा हार-फुलं आणि चंदन लावून सजावं.
उत्पाद्याथ बहून्पुत्रान्गुणिनो धर्मवत्सलान्
मग अनेक गुणी आणि धर्मप्रिय मुलं जन्माला घालावीत.
इदानीमेव तपसि बाल्ये वयसि कः श्रमः
आता बालपणी तप करायचं काय कारण? हा कशाचा श्रम?
विपक्षपरिभूतेन हृतमानेन केनचित्
जेव्हा शत्रूने अपमान केला आणि मान हिरावून घेतली,
हृतमानेन तप्तव्यं निशम्येति वचो ध्रुवः
तेव्हा हे शब्द ऐकून तप करावं, हे ध्रुवा.
जनयित्रीमनाभाष्य भूतभीतिं विहाय च
आईशी काहीही न बोलता आणि कुणाचीही भीती मनातून काढून,
सापि भूतावली भीतिंबहुभीषणभूषणा
ती भूतांची मोठी टोळी, अनेक भयंकर अलंकारांनी सजलेली,
परितः परिवेषाभं सूर्यस्योच्चैः स्फुरत्प्रभम्
सर्व बाजूंनी वेढून, जणू सूर्याच्या तेजासारखी चमकत होती,
भूतावली तमालोक्य स्फुरच्चक्रसुदर्शनम्
ती भूतांची टोळी, त्याच्याकडे प्रखर सुदर्शन चक्रासह पाहत होती,
अतीव निष्कंपहृदं गोविदार्पितचेतसम्
त्याचं मन पूर्णपणे स्थिर, गोविंदाच्या ध्यानात एकाग्र होतं,
सापि प्रत्युतभीतातं ध्रुवं ध्रुवविनिश्चयम् 4.1.20.
तीही ध्रुवाचं ठाम निश्चय पाहून अजून घाबरली.
गर्जत्कादंबिनीजालं व्योम्नि वै व्याकुलं यथा
जसं आकाशात वीजा चमकत, गडगडाट करणाऱ्या ढगांचा गोंधळ असतो,
अथ जंभारिणा सार्धं भीताः सर्वे दिवौकसः
मग इंद्रासह सगळे देव घाबरले.
नत्वा विज्ञापयामासुः परिष्टुत्या पितामहम्
त्यांनी वाकून, स्तुती करत ब्रह्मदेवाला विनंती केली.
तपता तापिताः सर्वे त्रिलोकी तलवासिनः
त्याच्या तपामुळे तिन्ही लोकातले सर्व जण त्रस्त झाले.
सम्यक्संविद्महे तात धुवस्य न मनीषितम्
आपल्याला हे चांगलंच ठाऊक आहे, तात, की ध्रुवाचं मन आपल्यासारखं नाही.
इति विज्ञापितो देवैर्विहस्य चतुराननः
देवतांनी असं सांगितल्यावर चतुर्मुख ब्रह्मा हसला.