देवेषु यो वसेन्नित्यं देवानां वसतिर्हि यः
जो देवांमध्ये नेहमी वास करतो, तोच देवांचा खरा निवास आहे.
विष्लृव्याप्तावयंधातुर्यत्रसार्थकतां गतः
तो सर्वत्र व्यापून राहणारा आधार आहे, जिथे सर्व अर्थ पूर्ण होतात.
सर्वेषां च हृषीकाणामीशनात्परमेश्वरः
तोच सर्व इंद्रियांचा स्वामी आणि परमेश्वर आहे.
न च्यवंतेपि यद्भक्ता महति प्रलये सति 4.1.20.
महाप्रलयातही त्याचे भक्त कधीच पडत नाहीत.
इदं चराचरं विश्वं यो बभार स्वलीलया
ज्याने आपल्या लीलाखेळीत हे सर्व चराचर विश्व पेलले.
तस्येक्षणे समीक्षेते नान्यद्विप्णुपदादृते
त्याच्या एका दृष्टीने सर्व काही दिसते; कमलपादाशिवाय दुसरे काहीच नाही.
नान्य शब्दग्रहौ तस्य जातौ शब्दग्रहावपि
त्याला इतर कोणताही शब्दाचा अनुभव होत नाही, अगदी शब्दाचा अनुभवसुद्धा त्याच्यात निर्माण होत नाही.
गोविंदचरणार्थार्चां तत्प्रियंकर्मवै विना
गोविंदाच्या पायांची पूजा किंवा त्याला प्रिय असलेली कर्मे यांशिवाय,
निर्द्वंद्वचरणद्वंद्वं तन्मनो मनुते हरेः
हरिच्या पावन पायांचे ध्यान करताना मन सर्व द्वैतांपासून मुक्त होते.
चरणौ विष्णुशरणौ हित्वा नारायणांगणम्
विष्णूच्या पायांचा आधार सोडला, तर नारायणाच्या अंगणात स्थान राहत नाही.
वाणीप्रमाणी क्रियते गोविंदगुणवर्णने
गोविंदाच्या गुणांचे वर्णन करताना वाणीच प्रमाण धरली जाते.
नितांतकमलाकांत नामधेयसुधारसम्
कमललोचन प्रिय असलेल्या त्याच्या नावाचा अमृतासारखा गोड रस अगदी गहिरा आहे.
श्रीमुकुंद पदद्वंद्व पद्मामोदप्रमोदितम्
श्री मुकुंदाच्या दोन्ही पायांना कमळाच्या सुगंधाने आनंद मिळतो.
त्वगिंद्रियं मधुरिपोः परिस्पृश्य पदद्वयम् 4.1.20.
मधुरिपूच्या दोन्ही पायांना स्पर्शेंद्रिय जाऊन स्पर्शाचा अनुभव घेतो.
शब्दादिविषयाधारं सारं दामोदरं परम्
शब्दादी इंद्रियांच्या सर्व विषयांचा आधार आणि सार म्हणजे परम दामोदर आहे.
लुप्तानि सर्वतेजांसि तत्तपस्तपनोदये
त्याच्या तपश्चर्येच्या तेजाने सर्व तेजस्विता लुप्त होतात.
इंद्र चंद्राग्नि वरुण समीरण धनाधिपाः
इंद्र, चंद्र, अग्नी, वरुण, वायू आणि धनाचा अधिपती,
वैमानिकास्तथाऽन्येपि वसुमुख्या दिवौकसः
आकाशात विहरणारे देव, तसेच इतर श्रेष्ठ वसु आणि दिव्य लोकातील इतरही,
यत्र यत्र ध्रुवः पादं मिनोति पृथिवीतले
जिथे जिथे ध्रुव पृथ्वीवर पाऊल ठेवतो,
अहो तदंगसंगीनि त्यक्त्वा जाड्यं जलान्यपि
वा! त्याच्या अंगाशी जोडलेले जे आहेत, ते जडत्व सोडून, अगदी पाणीही,
यावंति विष्वक्तेजांसि सिद्धरूपगुणानि च
जितकी सर्वत्र विखुरलेली तेजे आणि सिद्ध स्वरूप व गुण आहेत,
अहो निजगुणस्पर्शः सततं मातरिश्वना
खरंच, त्याच्या स्वतःच्या गुणांचा स्पर्श मातेच्या वाऱ्यास नेहमीच लाभतो.
व्योम्नापि शब्दगुणिना ध्रुवाराधनबुद्धिना
आकाशातही, जो ध्वनीचा गुण आहे, ध्रुवाच्या पूजेला मन लावल्यावर,
आराधितोऽनुदिवसं सभूतैरपि पंचभिः 4.1.20.
तो दररोज, पाचही भूतांसह, भक्तीने पूजिला जातो.
कौस्तुभोद्भासितहृदः पीतकौशेयवाससः
त्याच्या हृदयावर कौस्तुभ मणीचा तेज झळकत होतं आणि तो पिवळ्या रेशमी वस्त्रांत नटलेला होता.
मरुत्वतातिमहती चिंताऽप्ता तत्तपोभयात्
वायुदेवतेच्या मनात मोठी चिंता निर्माण झाली, कारण त्याला तपश्चर्या आणि दुःख या दोन्हीमुळे त्रास झाला होता.
समर्थस्त्वप्सरोवर्गो नियंतुं यमिनां यमान्
अप्सरांचा समूह अगदी संयम करणाऱ्यांनाही आवर घालू शकतो.
तपस्विनां तपो हंतुं द्वौ मत्साहाय्यकारिणौ
तपस्व्यांचे तप नष्ट करण्यासाठी माझ्या मदतीला दोन जण नेहमीच असतात.
एक एव किलोपायो बाले मे प्रभविष्यति
त्या मुलासाठी एकच उपाय माझ्यासाठी खरा उपयोगी ठरेल.
बालत्वाद्भीषितो भूतैस्तपस्त्यक्ष्यत्यसौ ध्रुवम्
तो अजून लहान असल्यामुळे, भुतांच्या भीतीने तो नक्कीच आपली तपश्चर्या सोडून देईल.