अवनतजनरक्षणोचितस्य स्मरणनिराकृतविश्वकल्मषस्य
हे वंदन करणाऱ्यांचे रक्षण करणारे आहे आणि स्मरण केल्याने सर्व जगातील दोष नाहीसे होतात.
प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः
सर्व जीवांना शांती कशी मिळाली?
तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात्
पवित्र अरुण पर्वतावरून तीर्थस्थाने कशी निर्माण झाली?
द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः
द्वापारयुगात तो सोन्याचा पर्वत होता, तर कलियुगात तो पाचूचा पर्वत झाला.
बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते
कृतयुगात तो अनेक योजनांपर्यंत पसरलेला आणि अग्नीमय होता.
शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः
हळूहळू, देवांनी विनंती केल्यावर, तेजस्वी अरुणाद्रीश्वर शांत झाला.
अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः
तेव्हा गौरीने त्या ऋषींना विचारले, 'अरुणाचल कसा शांत झाला?'
इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत
तिचे हे शब्द ऐकून गौतमांनी तिला उत्तर दिले.
पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः
पूर्वी देवांनी यज्ञांनी पूजा करून स्तुती केली.
भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह
'अरुणाचलाचे स्वामी, सर्व लोकांचे कल्याण करणारे भगवंत,'
असौ यस्ताम्रो अरुण उत बभ्रुः सुमंगलः 1.3.1.7.
'जो तांबड्या, अरुण किंवा पिंगट रंगाचा आहे, तो अत्यंत शुभ आहे,'
नमस्ताम्रायारुणाय शिवाय परमात्मने
'तांबड्या, अरुण आणि शिव या परमात्म्याला नमस्कार.'
त्वद्रूपमखिलं देव जगदेतच्चराचरम्
'देवा, तुझे रूप सर्वत्र आहे; हे चराचर जग तुझ्याच रूपाने व्यापले आहे.'
वर्षतां च पयोदानां निर्झराणां च भूयसाम्
'मेघांमधून आणि असंख्य धबधब्यांतून भरपूर पाऊस पडू दे.'
अग्नेरापः समुद्भूतास्त्वत्तो हि परमात्मनः
'अग्नीतून निर्माण झालेल्या पाण्याचा उगमही, हे परमात्मा, तुझ्यापासूनच आहे.'
शीतो भव महादेव शोणाचल कृपानिधे
'महादेव, शोनाचलाचे दयाळू स्वामी, तू थंड हो.'
इति स्तुतः सुरैः सर्वेरानतैर्भक्तवत्सलः
सर्व देवांनी नम्र होऊन भक्तिभावाने अशी स्तुती केली.
प्रावर्त्तत पुनर्नद्यो निर्झराश्च बहूदकाः
पुन्हा नद्या आणि धबधबे भरपूर पाण्याने वाहू लागले.
तथापि तरुणार्कोद्यत्कालाग्निशतकोटिभिः
तरीही, तरुण सूर्याच्या तेजस्वी अग्नीच्या असंख्य ज्वाळांनी,
विसृज्य विश्वसलिलं नदीश्च रसविक्षरैः
विश्वातील पाणी आणि नद्यांचे प्रवाह सोडले गेले.
तीर्थानि तानि तान्यासन्परितः प्रार्थनावशात् ।। 1.3.1.7.
त्या प्रार्थनेच्या प्रभावाने ती पवित्र स्थाने सर्वत्र निर्माण झाली.
तीर्थानामुद्भवं सर्व श्रोतुं समुपचक्रमे
त्याने सर्व तीर्थक्षेत्रांच्या उत्पत्तीची कथा सांगायला सुरुवात केली.
भगवन्ब्रूहि सकलं तीर्थानामुद्भवं मम
'भगवंत, मला सर्व तीर्थक्षेत्रांची उत्पत्ती सांग.'
इति तस्या वचः शृण्वन्गिरीशात्संश्रुतं पुरा
तिचे शब्द ऐकून, गिरिशाने पूर्वी घडलेली घटना आठवली.
तत्र स्नात्वा पुरा शक्रो ब्रह्महत्यां व्यपोहयत्
त्या ठिकाणी स्नान करून, पूर्वी इंद्राने ब्रह्महत्या या पापाचा नाश केला.
ब्रह्मतीर्थं पुनर्दिव्यं वह्निःकोणे समुत्थितम्
दक्षिण-पूर्व कोपऱ्यात दिव्य ब्रह्मतीर्थ पुन्हा प्रकट झाले.
याम्यं नाम महातीर्थं यमभागे विजृंभते
दक्षिण दिशेला, यमाच्या भागात, मोठे याम्य तीर्थ विस्तारले आहे.
नैर्ऋतं तु महातीर्थं नैर्ऋत्यां दिशि शोभते
दक्षिण-पश्चिम दिशेला, मोठे नैऋत्य तीर्थ तेजाने उजळले आहे.
पश्चिमे वारुणं तीर्थं दिग्भागे च प्रकाशते
पश्चिम दिशेला, वरुणतीर्थ प्रकट झाले आहे.
वायवे वायवीयं च तीर्थमत्र प्रकाशते
इथे, उत्तर-पश्चिम दिशेला, वायवीय तीर्थ दिसते.