न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः
तो कितीही संकटात असला, तरी तो धर्म सोडला नाही.
सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः
इतरांच्या स्त्रियांसंबंधीच्या या दु:खांमुळे येथे कोण बाधित झाला नाही?
अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम्
तो जुगाऱ्यांना कपडे आणि इतर वस्तू, भांडीसुद्धा देत असे.
स्वपंत्यास्त्वेकदाऽऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत्
एकदा त्याने झोपायचं गादं उचलून दरवानाला दिलं.
दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्
दिक्षिताने नशिबाने जुगाऱ्याचं कृत्य ओळखून, त्याच्या हातात पाहून, वारंवार आग्रहाने विचारलं, 'हे काय आहे?'
ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा 4.1.13.
तू मला एवढ्या मोठ्याने का दोष देतोस, ब्राह्मण? मी चोरी केली आहे का?
मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः
माझ्या आईने आणलेला शाल पूर्वी जुगारात जिंकलेला होता.
अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु
त्याने इतर जुगाऱ्यांना खूप धन दिलं होतं.
भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च
कांस्य आणि तांब्याची वेगवेगळी भांडीही होती.
न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले
पृथ्वीवर त्याच्यासारखा दुसरा कुठलाही जुगारी नव्हता.
कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः
दुष्ट वागणुकीत पटाईत असलेला तो मुलगा कसा ओळखला गेला नाही?
प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम्
त्याने डोक्यावर वस्त्र घालून आपल्याच घरात प्रवेश केला.
दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः
दिक्षिताची पत्नी, कुठे आहेस? तुझा गुणी मुलगा कुठे आहे?
अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता
हातपाय चोळताना तू माझी अंगठी घेतलीस, ती चोरी झाली.
इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी
ती दिक्षिताची पत्नी हे ऐकून घाबरली.
व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि 4.1.13.
मी देवपूजेच्या तयारीत आणि इतर कामांत व्यस्त आहे.
इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया
आत्ताच मी शिजवलेलं अन्न तयार करण्यात गुंतले आहे.
दीक्षित उवाच हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि
दिक्षित म्हणाला, 'सद्गुणी मुलाची आई, नेहमी सत्य बोलणारी.'
तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः
तू कधी 'तेव्हा' तर कधी 'नाही' असं म्हणतेस; तो आता बाहेर गेला आहे.
कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः
पत्नी, मी दिलेला तो लाल शाल तुझ्याकडे कुठून आला?
सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः
आता तो रत्नांनी सजलेला भृंगही दिसत नाही.
क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा
तो दक्षिणेकडील कांस्य कुठे, ती गौड देशातील तांब्याची घागर कुठे, आणि ती कुठे?
क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा
ती पर्वतावर राहणारी, चंद्रकांत मण्यापासून जन्मलेली कुठे आहे?
किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा
अजून काय सांगू? कुलवती, मी तुझ्यावर व्यर्थ रागावतो आहे.
अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा
त्या दुष्ट, कुलाचा नाश करणाऱ्यामुळे मी अपत्यहीन झालो आहे.
अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् 4.1.13.
माणसांसाठी वाईट पुत्रामुळे कुलाला कलंक लागण्यापेक्षा अपत्य नसणेच बरे.
स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित्
स्नान करून आणि नित्यकर्मे करून, त्याच दिवशी,
श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च
तो तो सगळा प्रसंग ऐकून, आपला भूतकाळ दोष देत,
चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम्
तो खोल विचारात पडला—'कुठे जाऊ, काय करू?'
देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते
इतर देशात धन, खरी विद्या आणि सुख मिळते.