गणावूचतुः शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर
गणांनी म्हटलं: शिवशर्मन, मोठ्या बुद्धीचा आणि शुद्ध इंद्रियांचा स्वामी,
सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन
ज्याच्यात प्रेम आहे अशा मित्रासमोर काहीही लपवून ठेवले जात नाही.
आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः
कांपिल्य या नगरीत सोमयाजी कुळात जन्मलेला एक होता.
वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः
त्याने वेद, वेदांग, वेदांचा अर्थ आणि वेद सांगतात तसा आचार शिकून घेतला होता.
अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः
तो अग्निसेवेत रमणारा आणि वेदाध्ययनात मन लावणारा होता.
कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः 4.1.13.
उपनयन संस्कार झाल्यावर त्याने भरपूर विद्या मिळवली.
आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः
त्याने आईकडून वारंवार खूप धन घेतलं.
संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः
त्याने ब्राह्मणाचा आचार सोडला आणि संध्या-स्नानाकडे पाठ फिरवली.
नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः
तो नट, फसवे आणि विदूषक यांच्याशी मैत्री जुळवू लागला.
प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम्
आईने कितीही सांगितलं तरी तो वडिलांकडे जात नाही.
यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः
जेव्हा जेव्हा तो गुणी मुलगा तिला विचारतो,
तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः
तेव्हा ती म्हणते, 'तो आत्ता बाहेर गेला आहे.'
अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ
अभ्यासासाठी तो दोन-तीन मित्रांसोबत गेला.
न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः
तो दीक्षित त्याच्या वर्तनाची किंवा कृतीची काहीच माहिती ठेवत नाही.
गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत्
गृहस्थधर्मानुसार त्याने तिचा हात धरून विवाह केला.
शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् 4.1.13.
मुला, राग पुरे कर, असे प्रेमळ मनाने ती तुला समजावते.
आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम्
मी नेहमी तुझ्या वडिलांसमोर तुझे वाईट वागणे लपवते.
ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः
ब्राह्मणांसाठी खरी संपत्ती म्हणजे चांगले ज्ञान आणि सज्जनांची संगत.
इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः
अशा प्रकारे तुझे पूर्वज येथे कीर्तीला पोहोचले.
सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर
सत्यज्ञान जप, मन शुद्ध ठेव आणि ब्राह्मणाचे आचरण पाळ.
ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी
तू अजून एकोणीस वर्षांचा नाहीस, आणि ती सोळा वर्षांची आहे.
एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव
ही सद्गुणी स्त्री स्वीकार आणि वडिलांप्रती भक्ती ठेव.
ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो
मुला, तुला लाज का वाटत नाही? वाईट वागणूक सोड.
तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः
तुला त्यांचाही भीती नाही; तू दोन्ही कुळांतून शुद्ध आहेस.
गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान्
घरातसुद्धा, वडिलांचे हे शिस्तबद्ध शिष्य पाह.
श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति 4.1.13.
तू श्रद्धा सोडलीस तर तुझ्या वडिलांची उपजीविका धोक्यात येईल.
अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति
लवकरच ते म्हणतील, 'हीच त्याची दीक्षा आहे,' आणि हसतील.
मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति
मुलगा कठोर बोलण्याने आईचेच वर्तन दाखवतो.
तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः
माझे मन ज्याचे पायाशी लीन आहे, त्या महेश्वरच माझा साक्षी आहे.
अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति
काय भाग्य बलवान आहे, ज्यामुळे तू जन्मास आलास!