क्षेत्रं प्रजापतेः पुण्यं सर्वेषामेव दुर्लभम्
तेथे प्रजापतीचं पवित्र क्षेत्र आहे, जे सर्वांसाठीच दुर्लभ आहे.
दमयंतीं कलिं कालं कलिंदतनयां शुभाम्
दमयंती, कलि, काळ आणि कलिंदाचा पवित्र कन्या,
प्रकृष्टं सर्वयागेभ्यः प्रयागमिति गीयते
सर्व यज्ञांमध्ये श्रेष्ठ म्हणून ज्याचं गाणं केलं जातं, ते म्हणजे प्रयाग.
यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः 4.1.7.
तेथे स्वतः त्रिशूलधारी महेश्वर प्रत्यक्ष उभा आहे.
तत्राऽक्षय्यवटोऽप्यस्ति सप्तपातालमूलवान्
तेथेच अक्षय वटवृक्ष आहे, ज्याच्या मुळांपर्यंत सात पाताळं पोहोचतात.
हिरण्यगर्भो विज्ञेयः स साक्षाद्वटरूपधृक्
तोच वटवृक्षरूपात प्रकट झालेला हिरण्यगर्भ म्हणून ओळखावा.
यत्र लक्ष्मीपतिः साक्षाद्वैकुंठादेत्य मानवान्
तेथे लक्ष्मीपती स्वतः वैकुंठातून येऊन माणसांना कृपा करतो.
श्रुतिभिः परिपठ्येते सिताऽसित सरिद्वरे
शुभ्र आणि काळ्या या श्रेष्ठ नद्यांचं वेदांतही स्तुती केली आहे.
शिवलोकाद्ब्रह्मलोकादुमालोकवरात्पुनः तपोजनमहर्भ्यश्च सर्वे स्वर्लोकवासिनः
शिवलोक, ब्रह्मलोक, उमा देवीचं श्रेष्ठ स्थान, तपोलोक, जनलोक, महर्लोक आणि स्वर्गातील सर्व रहिवासी,
अचला हिमवन्मुख्याः कल्पवृक्षादयो नगाः
स्थिर पर्वतांमध्ये हिमवान प्रमुख आहे, तसेच कल्पवृक्ष आणि इतर महान पर्वत,
दिगंगनाः प्रार्थयंति यत्प्रयागानिलानपि
दिशांच्या अप्सरा देखील प्रयागाच्या वाऱ्याची इच्छा करतात.
अश्वमेधादियागाश्च प्रयागस्य रजः पुनः
प्रयागातील धूळही अश्वमेधासारख्या मोठ्या यज्ञांपेक्षा श्रेष्ठ आहे.
मज्जागतानि पापानि बहुजन्मार्जितान्यपि 4.1.7.
हाडामध्ये गेलेली, अनेक जन्मांत मिळवलेली पापंही,
धर्मतीर्थमिदं सम्यगर्थतीर्थमिदं परम्
हेच धर्माचं पवित्र तीर्थ आहे, हेच अर्थाचं श्रेष्ठ तीर्थ आहे.
ब्रह्महत्यादि पापानि तावद्गर्जंति देहिषु
ब्रह्महत्येसारखी पापं जिवांत गडगडत राहतात.
तद्विष्णोः परमं पदं सदा पश्यंति सूरयः
सज्जन लोक नेहमी विष्णूचं परम स्थान पाहतात.
सरस्वती रजो रूपा तमोरूपा कलिंदजा
सरस्वती ही रजोगुण स्वरूप आहे, आणि कलि, जो अपवित्रतेतून जन्मला, तो तमोगुणाचा आहे.
इयं वेणीहि निःश्रेणी ब्रह्मणो वर्त्मयास्यतः
ही वेण्या असलेली शिडी म्हणजे ब्रह्माचा मार्ग आहे, जो पसरलेला आहे.
काशीति काचिदबला भुवनेषु रूढा लोलार्क केशवविलोलविलोचना
जगांत एक अशक्त स्त्री आहे, जिने आपली जागा मिळवली आहे, तिच्या डोळ्यांत खेळत्या सूर्यामुळे आणि केशवामुळे अस्वस्थता आहे.
अगस्तिरुवाच तीर्थराजप्रयागस्य तीर्थैः संसेवितस्य च
अगस्त्य म्हणाले: तीर्थराज प्रयाग, जो अनेक तीर्थांनी सेविला जातो,
पापिनां यानि पापानि प्रसह्य क्षालितान्यहो
पापी लोकांची पापं इथे जबरदस्तीनं धुतली जातात, अहो!
प्रयागस्य गुणान्ज्ञात्वा शिवशर्मा द्विजः सुधीः
प्रयागचे गुण जाणून, शिवशर्मा नावाचा बुद्धिमान ब्राह्मण,
प्रवेश एव संवीक्ष्य स देहलिविनायकम् 4.1.7.
तो आत गेल्यावर देहलीचा स्वामी पाहिला.
निवेद्यमोदकान्पंच वंचयंतं निजं जनम्
त्याने पाच मोदक अर्पण केले, आणि आपल्या लोकांना फसवले.
आगत्य दृष्ट्वा मणिकर्णिकायामुदग्वहां स्वर्गतरंगिणीं सः
तो मणिकर्णिकेला पोहोचून, तिथे उदगवाहा ही स्वर्गासारखी वाहणारी नदी पाहिली.
सचैलमाप्लुत्य जलेऽमलेऽमलेऽविलंबमालंबित शुद्धबुद्धिः
कपडे घालून, तो निर्मळ पाण्यात बुडाला, थोडा वेळ थांबला, आणि त्याचं मन शुद्ध झालं.
विधाय च द्राक्स हि पंचतीर्थिकां विश्वेशमाराध्य ततो यथास्वम्
पंचतीर्थाचं स्नान करून, विश्वेश्वराची पूजा केली आणि मग आपल्या पद्धतीने पुढे गेला.
न स्वः पुरी सा त्वनया पुरासमं समंजसापि प्रतिसाम्यमावहेत
ती नगरी स्वर्ग नाही; जरी स्वर्ग असली, तरी हिच्या बरोबरीची होऊ शकत नाही, कधीच तिच्या तोडीची नाही.
पयोपि यत्रत्यमचिंत्यवैभवं दिविस्थिता साधुसुधाप्यतोमुधा
इथलं पाणी इतकं अद्भुत आहे की, स्वर्गातील सज्जनांचं अमृतसुद्धा त्याचं गुणगान करतं.
अनामयाश्चिंतनया न येशितुर्जनामनाग्यत्र विना पिनाकिना
इथे जे लोक दुसऱ्यांच्या अधीन नाहीत, त्यांना ना आजार असतात ना चिंता, फक्त पिनाकधारीच्या कृपेपासून वंचित असलेल्यांना अपवाद.