अत्राश्विनौ समागत्य स्नात्वाभ्यर्च्य च शंकरम्
इथे अश्विनी कुमार एकत्र येतात, स्नान करतात आणि शंकराची पूजा करतात.
कामदं मोक्षदं चैव तीर्थं पांडवसंज्ञितम् 1.3.1.6.
'पांडव' नावाचं तीर्थ इच्छित फळ आणि मोक्ष देणारं आहे.
अत्र धात्री समागत्य सर्वौषधिफलान्विता
इथे धात्री सर्व औषधी फळांसह एकत्र येते.
आषाढे मासि संत्यक्ता विश्वेदेवा महाबलाः
आषाढ महिन्यात, महाबलवान विश्वदेव तिथून निघून जातात.
वैश्वदेवं महातीर्थं सोमसूर्योत्तराश्रयम्
'वैश्वदेव' हे महान तीर्थ सोम व सूर्याच्या उत्तर दिशेला आहे.
परितो लक्ष्यते तीर्थं पूर्वस्यां दिशि शोभने
सुंदर पूर्व दिशेला सर्वत्र तीर्थस्थान दिसते.
उत्तरस्यां दिशि पुरा पुण्या स्कंदनदी स्थिता
उत्तर दिशेला पूर्वी पवित्र स्कंदनदी होती.
पश्चिमस्यां दिशि ख्याता परा कुंभनदी शुभा
पश्चिम दिशेला प्रसिद्ध व शुभ 'कुंभनदी' आहे.
गंगा च मूलभागस्था यमुना गगने स्थिता
गंगा मूळभागी राहिली आणि यमुनाही आकाशात स्थिरावली.
बहून्यपि च तीर्थानि संभूतानि समंततः
आणि अनेक तीर्थस्थाने सर्वत्र निर्माण झाली.
तपोभिर्बहुभिस्सोयं शोणाद्रीशमतोषयत्
त्याने अनेक तपांनी शोनाद्रीच्या स्वामीला प्रसन्न केले.
प्रख्याताश्च प्रकाशंते दुर्बोधास्त्वल्पचेतसाम् ।। 1.3.1.6.
प्रसिद्ध तीर्थस्थाने सर्वांना दिसतात, पण अल्पबुद्धी लोकांना ती समजणे कठीण जाते.
कथमेकत्र सांनिध्यं लभेरन्भुवि मानवाः
माणसांना पृथ्वीवर ही सर्व तीर्थस्थाने एकत्र कशी मिळू शकतील?
अंतर्निगूढतेजास्त्वं गत्वा यस्सकलैः सुरैः
तुझ्या अंतरंग तेजाला लपवून, तू सर्व देवांसह तिथे गेला होतास.
अहं च शंभुमभ्यर्च्य तपसारुणपर्वतम्
आणि मीही अरुण पर्वतावर तप करून शंभूची पूजा केली.
विश्वकर्मकृतं दिव्यं विमानं विविधोत्सवम्
विश्वकर्म्याने तयार केलेले, विविध उत्सवांनी भरलेले दिव्य विमान मला मिळाले.
धर्मशास्त्राणि विविधान्यवापुर्मुनिपुंगवाः
महर्षींनी विविध धर्मशास्त्रे मिळवली.
मया च शंभुमभ्यर्च्य कृताग्न्याहुतिसंभवाः
आणि मीही शंभूची पूजा करून, अग्निहोत्रातून मिळणाऱ्या गोष्टी प्राप्त केल्या.
हतशत्रुगणैभूपैर्लब्धराज्यैः पुरा नृपैः
पूर्वी ज्यांनी शत्रूंना हरवून राज्य मिळवले असे राजे—
इदमनुभववैभवं विचित्रं दुरितहरं शिवलिंगमद्रिरूपम्
—त्यांनी हे अद्भुत आणि समृद्ध, पाप नष्ट करणारे, पर्वतस्वरूप शिवलिंग अनुभवले.
अवनतजनरक्षणोचितस्य स्मरणनिराकृतविश्वकल्मषस्य
हे वंदन करणाऱ्यांचे रक्षण करणारे आहे आणि स्मरण केल्याने सर्व जगातील दोष नाहीसे होतात.
प्राणिनामपि सर्वेषामुपशांतिं कथं गतः
सर्व जीवांना शांती कशी मिळाली?
तीर्थानामुद्भवः पुण्यात्कथं चारुणपर्वतात्
पवित्र अरुण पर्वतावरून तीर्थस्थाने कशी निर्माण झाली?
द्वापरं हाटकगिरिः कलौ मरकताचलः
द्वापारयुगात तो सोन्याचा पर्वत होता, तर कलियुगात तो पाचूचा पर्वत झाला.
बहुयोजनपर्यंतं कृते वह्निमये स्थिते
कृतयुगात तो अनेक योजनांपर्यंत पसरलेला आणि अग्नीमय होता.
शनैः शांतोरुणाद्रीशः श्रीमानभ्यर्थितः सुरैः
हळूहळू, देवांनी विनंती केल्यावर, तेजस्वी अरुणाद्रीश्वर शांत झाला.
अथ गौरी मुनिं प्राह कथं शांतोऽरुणाचलः
तेव्हा गौरीने त्या ऋषींना विचारले, 'अरुणाचल कसा शांत झाला?'
इति तस्या वचः श्रुत्वा गौतमस्त्वभ्यभाषत
तिचे हे शब्द ऐकून गौतमांनी तिला उत्तर दिले.
पुरा सुराः स्तुतिं चक्रुरभ्यर्च्य क्रतुसंभवैः
पूर्वी देवांनी यज्ञांनी पूजा करून स्तुती केली.
भगवन्नरुणाद्रीश सर्वलोकहितावह
'अरुणाचलाचे स्वामी, सर्व लोकांचे कल्याण करणारे भगवंत,'