मम लोकात्परोलोको वैकुंठ इति गीयते
माझ्या जगापलीकडचे जे लोक आहे त्याला वैकुंठ असे म्हणतात.
शिवलोकस्तदुपरि गोलो कस्तत्समीपतः
त्याच्या वर शंकराचे लोक आहे आणि त्याच्या जवळ गोळोक आहे.
गवां शुश्रूरूषकाये च गोप्रदाये च मानवाः
जे लोक गायींची सेवा करतात, आजारींची काळजी घेतात आणि गायी दान करतात,
यत्र क्षीरवहा नद्यो यत्र पायस कर्दमाः
जिथे दूध वाहणाऱ्या नद्या आहेत आणि जिथे दही आणि साय यांचा चिखल आहे,
श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञा ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः
जे ब्राह्मण वेद, स्मृती आणि पुराणे जाणतात, ते प्रसिद्ध आहेत.
श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ
वेद आणि स्मृती ही दोन डोळे आहेत, पुराण हे हृदय आहे असं मानतात. एक डोळा नसला किंवा आंधळेपण असलं तरी ते दोन्ही उत्तम आहेत, पण पुराण नसल्यास हृदय रिकामं राहातं.
तद्बाह्मणाय गोर्देया सर्वत्र सुखमिच्छता
म्हणून जो कोणी सर्वत्र सुख हवे असेल त्याने ब्राह्मणाला गाय द्यावी.
यस्य धर्मेऽस्ति जिज्ञासा यस्य पापाद्भयं महत्
ज्याला धर्म जाणून घ्यायची इच्छा आहे आणि ज्याला पापाची मोठी भीती वाटते,
चतुर्दशसु विद्यासु पुराणं दीप उत्तमः 4.1.2.
चौदा विद्यांमध्ये पुराण हे सर्वोत्तम दीप आहे.
उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः 4.1.2.
ज्यांच्या डोळ्यांची कमळासारखी फुले उमललेली आहेत, ते पुण्य मिळवू इच्छिणाऱ्यांसाठी निर्माण झाले आहेत.
इह वंशं परिस्थाप्य भुक्त्वा सर्व सुखानि च
इथे वंश वाढवून सर्व सुख उपभोगून,
सर्वलोकहितार्थाय तदाख्याहि महामुने
सर्व लोकांच्या हितासाठी, हे सांग, महर्षी.
धिषणाधिपतेरास्यं विबुधा व्यालुलोकिरे
बुद्धीच्या अधिपतीच्या मुखाकडे देवता एकटक पाहू लागल्या.
वाक्पतिरुवाच धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योसि महता मपि
वाणीचा स्वामी म्हणाला — तू खरोखरच धन्य आहेस, सर्व कर्तव्ये पूर्ण केलेली आहेत, आणि मोठ्या लोकांतही तुझा मान आहे.
प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यरण्यं तपोधनाः
प्रत्येक आश्रमात, प्रत्येक डोंगरात आणि प्रत्येक अरण्यात तपस्वी लोक होते.
तपोलक्ष्मीस्त्वयीहास्ति ब्राह्मतेजस्त्वयि स्थिरम्
तुझ्यात तपाची संपत्ती आहे; ब्रह्मतेज तुझ्यात स्थिर आहे.
पतिव्रतेयं कल्याणी लोपामुद्रा सधर्मिणी
ही तुझी पत्नी, लोपा मुद्रा, पतिव्रता आणि मंगलमय आहे.
पतिव्रतास्वरुंधत्या सावित्र्याप्यनसूयया
ती पतिव्रता स्त्रियांमध्ये स्वरुंधती, सावित्री आणि अनसूया यांच्या समान आहे.
मेनया च सुनीत्या च संज्ञया स्वाहया तथा
ती मेना, सुनीती, संज्ञा आणि स्वाहा यांच्या देखील बरोबरीची आहे.
भुंक्ते भुक्ते त्वयि मुने तिष्ठति त्वयि तिष्ठति
मुनी, ती फक्त तुझ्यानंतरच जेवते; तू जिथे असतोस तिथेच ती राहते.
अनलंकृतमात्मानं तव नो दर्शयेत्क्वचित् 4.1.4.
ती कधीही तुझ्यासमोर अलंकार न घातलेली दिसत नाही.
न च ते नाम गृह्णीयात्तवायुष्यविवृद्धये
ती तुझे नाव उच्चारत नाही, तुझ्या आयुष्यात वाढ व्हावी म्हणून.
आक्रुष्टापि न चाक्रोशेत्ताडितापि प्रसीदति
कोणी अपमान केला तरी ती ओरडत नाही; मारले तरी ती शांत राहते.
आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा गच्छति सत्वरम्
कोणी बोलावले की, ती घरकाम सोडून ताबडतोब येते.
न चिरं तिष्ठति द्वारि न द्वारमुपसेवते
ती दारात फार वेळ थांबत नाही, ना दाराजवळ वारंवार जाते.
पूजोपकरणं सर्वमनुक्ता साधयेत्स्वयम्
पूजेची सर्व तयारी ती कोणतीही सूचना न मिळता स्वतः करते.
प्रतीक्षमाणावसरं यथाकालोचितं हि यत्
योग्य वेळेची वाट पाहते आणि वेळप्रसंगी योग्य तेच करते.
सेवते भर्त्तुरुच्छिष्टमिष्टमन्नं फलादिकम्
ती पतीचे उरलेले, आवडते अन्न, फळे इत्यादी प्रेमाने वाढते.
अविभज्य न चाश्नीयाद्देवपित्रतिथिष्वपि
ती कधीही वाटणी न करता खात नाही, अगदी देव, पितर किंवा पाहुणे असले तरीही.
संयतोपस्करादक्षा हृष्टा व्यय पराङ्मुखी
ती वस्तूंच्या वापरात संयमी, कामात कुशल, नेहमी आनंदी आणि खर्चाकडे दुर्लक्ष करणारी आहे.