पूजयेद्देवदेवेशं सौवर्णं गुर्वनुज्ञया
गुरुच्या परवानगीने सुवर्णमूर्तीमध्ये देवदेवेशाची पूजा करावी.
वरान्दत्त्वा यतो विष्णुर्मत्स्यरूपोऽभवत्ततः
वर दिल्यावर विष्णूने मत्स्यरूप घेतले.
कार्तिके मासि कर्तव्यो विधिरेष हि नारद
हा विधी कार्तिक महिन्यात करावा, हे नारद.
यत्फलं तदवाप्नोति व्रतं कृत्वा तु कार्तिके 2.4.34.
कार्तिकात व्रत केल्याने त्याचे फळ मिळते.
विष्णुभक्तिरता ये स्युः कार्तिके व्रतचारिणः
जे विष्णूभक्त कार्तिकात व्रत करतात,
क्व यामोऽद्य भवत्येष यदूर्जव्रतकृन्नरः
आज उर्जाव्रत करणारा मनुष्य कुठे जातो?
तस्मात्कार्तिकमासस्य सदृशं नहि विद्यते
म्हणून कार्तिक महिन्यासारखा दुसरा काही नाही.
ऊर्जोद्यापनमाहात्म्यं शृणुयाच्छ्रद्धयाऽन्वितः
उर्जाव्रताचे महात्म्य श्रद्धेने ऐकावे.
कथं विमुच्यते जंतुर्दुःखसंसारसागरात्
जंतु दुःखाच्या संसारसागरातून कसा मुक्त होतो?
ब्रह्मोवाच शृणुयादूर्जमाहात्म्यं नियमेन शुचिः पुमान्
ब्रह्मा म्हणतो: शुद्ध आणि नियमीत राहून उर्जामहात्म्य ऐकावे.
वालखिल्यैः पुरा प्रोक्तं संक्षेपेण शृणुष्व तत्
पूर्वी वालखिल्यांनी सांगितलेले संक्षिप्तपणे ऐक.
वैकुण्ठेशस्तु वैकुण्ठाद्वाराणस्यां कृते युगे
वैकुंठेशाचा, वैकुंठातून, कृतयुगात वाराणसीमध्ये,
रात्र्यां तुर्यांशशेषायां स्नात्वाऽसौ मणिकर्णिके
रात्रीच्या चौथ्या प्रहरात मणिकर्णिकेवर स्नान करून,
अतिभक्त्या पूजयितुं शिवया सहितं शिवम्
अत्यंत भक्तीने शिव आणि पार्वतीसह शिवाची पूजा करावी.
सहस्रसंख्यां कृत्वादावेकनाम्ना ततः परम्
सहस्र कमळांची मोजणी करून, त्यानंतर एक नाव असलेले पुढे घेतले.
एकं पद्मं पद्ममध्यान्निलीयाऽऽत्तं हरेण तु
एक कमळ, जे कमळाच्या मध्यभागी लपले होते, ते हरिने घेतले.
इतस्ततस्तेन दृष्टं पद्मं तिष्ठति न क्वचित्
इकडे तिकडे पाहिले, पण ते कमळ कुठेच दिसले नाही.
क्षणं विचार्य स हरिर्न मे नामभ्रमोऽभवत्
क्षणभर विचार करून हरिने मनाशी म्हटले, 'मी नावांची मोजणी चुकवलेली नाही.'
सहस्रपद्मसंकल्पः पूजार्थं तु कृतो मया
मी पूजा करण्यासाठी हजार कमळ अर्पण करण्याचा संकल्प घेतला होता.
यद्यानेतुं गमिष्यामि भंगः स्यादासनस्य तु 2.4.35.
जर मी ते आणायला गेलो, तर आसनाचा भंग होईल.
एकः प्रकार उत्पन्नो हृदयेऽस्य मुनीश्वराः
मुनिश्रेष्ठांनो, त्याच्या मनात एक उपाय सुचला.
नेत्रं मे पद्मसदृशे पद्मार्थे त्वर्पयाम्यहम्
माझे डोळे कमळासारखे आहेत, म्हणून मी कमळाऐवजी माझे डोळे अर्पण करतो.
नेत्रमध्यात्तदुत्पाट्य महादेवस्तु पूजितः
मग त्याने डोळ्याचा मध्यभाग काढून, महादेवाची पूजा केली.
राज्यं दत्तं त्रिलोक्यास्ते भव त्वं लोकपालकः
तीनही लोकांचे राज्य दिले गेले; आता तू लोकांचा रक्षक हो.
अन्यं वरय भद्रं ते वरं यन्मनसेप्सितम्
आता दुसरा वर माग, शुभेच्छा असो, तुझ्या मनात जे हवे ते माग.
मद्भक्तिं तु समालंब्य ये द्विषंति जनार्दनम्
जे माझ्या भक्तीवर आधार ठेवून जनार्दनाशी वैर धरतात—
विष्णुरुवाच त्रैलोक्यरक्षाकरणं ममादिष्टं महेश्वर
विष्णू म्हणाले: 'महेश्वरा, तू मला तीनही लोकांचे रक्षण करण्यास सांगितले आहेस.'
शिव उवाच एतत्सुदर्शनं चक्रं महादैत्यनिकृंतनम्
शिव म्हणाले: 'हे सुदर्शन चक्र आहे, जे मोठ्या दैत्यांचा संहार करणारे आहे.'
अनेन सर्वदैत्यानां भगवन्कदनं कुरु
हे भगवन्, या चक्राने सर्व दैत्यांचा नेहमी नाश कर.
शुक्लपक्षे चतुर्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ।।2.4.35.
शुक्ल पक्षातील चतुर्दशीला, अरुण रंगाच्या प्रभातेला—