तावद्गर्जति सेनानीर्गंगा भागीरथी क्षितौ
जोवर गंगेची सेनापती भागीरथी पृथ्वीवर गर्जना करत राहते,
तावद्गर्जंति तीर्थानि आसमुद्रसरांसि वै
तोवर सर्व तीर्थक्षेत्रं आणि समुद्रापर्यंतची सगळी सरोवरं गूंजत राहतात.
अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च
हजार अश्वमेध यज्ञ आणि शेकडो राजसूय यज्ञ,
दुर्लभं चैव दुष्प्राप्यं त्रैलोक्ये सचराचरे
तीनही लोकांत, सर्व सजीव-निर्जीवांमध्ये, जी गोष्ट फार दुर्मिळ आणि कठीण आहे,
ऐश्वर्यं संततिं ज्ञानं राज्यं च सुखसंपदः
संपत्ती, संतती, ज्ञान, राज्य आणि सुख-समृद्धी,
मेरुमंदरतुल्यानि पापान्युपार्जितानि च
मेरू आणि मंदार पर्वताएवढी पापं सुद्धा,
उपवासं प्रबोधिन्यां यः करोति स्वभावतः
जो कोणी प्रबोधिनीच्या दिवशी नैसर्गिकपणे उपवास करतो,
पूर्वजन्मसहस्रेषु पापं यत्समुपार्जितम्
पूर्वजन्मातल्या हजारो जन्मांमध्ये साठवलेलं पाप,
शृणु षण्मुख वक्ष्यामि जागरस्य च लक्षणम् 2.4.33.
षण्मुखा, नीट ऐक, मी जागरणाचं स्वरूप सांगतो.
फलमर्घ्यं च श्रद्धा च दानमिंद्रियसंयमम्
फळ, अर्घ्य, श्रद्धा, दान आणि इंद्रियसंयम,
साश्चर्यं चैव प्रोत्साहमालस्यादिविवर्जितम्
आश्चर्य आणि उत्साहासह, आळस वगैरेपासून दूर,
नीराजनसमायुक्तमनिर्विण्णेन चेतसा
मन लीन करून, निराश न होता, आरतीसह जागरण करावं,
एतैर्गुणैः समायुक्तं कुर्याज्जागरणं विभोः
या सर्व गुणांनी युक्त होऊन, प्रभूचं जागरण करावं.
य एवं कुरुते भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जितः
जो कोणी असा भक्तीने, धनाबद्दल कंजूषपणा न ठेवता करतो,
पुरुषसूक्तेन यो नित्यं कार्तिकेऽथार्चयेद्धरिम्
जो मनुष्य कार्तिक महिन्यात नेहमी पुरुषसूक्ताने हरिची पूजा करतो,
यथोक्तेन विधानेन पंचरात्रोदितेन वै
पंचरात्रात सांगितलेल्या योग्य पद्धतीने पूजा करतो,
नमो नारायणायेति कार्तिके योर्चयेद्धरिम्
किंवा 'नमो नारायणाय' असे म्हणून कार्तिक महिन्यात हरिची भक्तीपूर्वक पूजा करतो,
हरेर्नामसहस्रं च गजराजस्य मोक्षणम् 2.4.33.
हरिची हजार नावे आणि गजराजाच्या मुक्तीची कथा म्हणतो,
युगकोटिसहस्राणि मन्वंतरशतानि च
त्याच्या कुळात हजारो कोटी युगं आणि शेकडो मन्वंतरंपर्यंत,
कुले तस्य च ये जाताः शतशोथ सहस्रशः
शेकडो-हजारो लोक जन्माला आलेले असतील,
कार्तिके पश्चिमे यामे स्तवं गानं करोति यः
जो कार्तिक महिन्यात रात्रीच्या शेवटच्या प्रहरी स्तोत्रगान करतो,
नैवेद्यदानं हरये कार्तिके दिनसंक्षये
आणि कार्तिक महिन्यात दिवसाच्या शेवटी हरिला नैवेद्य अर्पण करतो,
अक्षयं मुनिशार्दूल मालतीकमलार्चनम्
हे श्रेष्ठ मुनी, मालती आणि कमळाच्या फुलांनी केलेली पूजा कधीही संपत नाही.
कार्तिके शुक्लपक्षे तु कृत्वा ह्येकादशीं नरः
कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षात जर मनुष्य एकादशीचे व्रत करतो,
अत्रैव तु प्रकर्तव्यः प्रबोधस्तु हरेः खग
याच वेळी, हे पक्षिराज, हरिचे प्रबोधन करावे.
एकादश्यां ततो विष्णुश्चातुर्मास्ये प्रसुप्तवान्
एकादशीच्या दिवशी, चातुर्मास्यात विष्णू झोपेत होता.
अतः प्रबोधनं कार्यमेकादश्यां तु वैष्णवैः उत्तिष्ठ कमलाकांत त्रैलोक्यं मंगलं कुरु
म्हणून, एकादशीला वैष्णवांनी प्रबोधन करावे: 'उठ लक्ष्मीपती, तिन्ही लोकांना मंगल कर.'
इत्युक्त्वा शंखभेर्यादि प्रातःकाले तु वादयेत् 2.4.33.
असे म्हणून, सकाळी शंख, भेरी आणि इतर वाद्ये वाजवावीत.
उत्थापयित्वा देवेशं पूजां तस्य विधाय च
देवताधीशाचे प्रबोधन करून त्याची पूजा करावी.
सर्वदैकादशी पुण्या विशेषात्कार्तिकी स्मृता
प्रत्येक एकादशी पुण्यदायी आहे, पण कार्तिकी एकादशी विशेष मानली जाते.