सत्यव्रताय शुचये गांगेयाय महात्मने
—सत्यव्रती, पवित्र आणि गंगेचा थोर पुत्र—
सव्येनाऽनेन मंत्रेण तर्पणं सार्ववर्णिकम् ।। 2.4.32.
—डाव्या हाताने, या मंत्राने, सर्व जातींसाठी तर्पण करावे.
व्रतांगत्वात्पूर्णिमायां प्रदेयः पापपूरुषः
व्रताचा भाग म्हणून पौर्णिमेला पापी माणसाचा त्याग करावा.
यः पुत्रार्थं व्रतं कुर्यात्सस्त्रीको भीष्मपञ्चकम्
जो पुत्रप्राप्तीसाठी पत्नीसमवेत भीष्म पंचक व्रत करतो—
अवश्यमेव कर्तव्यं तस्माद्भीष्मस्य पंचकम्
—त्याने भीष्माचे पाच दिवसांचे व्रत नक्कीच करावे.
कार्तिकेयाय रुद्रेण पुरा प्रोक्तः सविस्तरात्
पूर्वी रुद्रांनी हे कार्तिकेयाला सविस्तर सांगितले होते.
भीष्मेणैतद्यतः प्राप्तं व्रतं पञ्चदिनात्मकम्
हे पाच दिवसांचे व्रत भीष्मांकडून मिळाले आहे.
सकाशाद्वासुदेवस्य तेनोक्तं भीष्मपञ्चकम्
वासुदेवाकडून याचे भीष्म पंचक असे नामकरण झाले.
कार्तिके शुक्लपक्षे तु शृणु धर्मं पुरातनम्
आता कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील प्राचीन धर्म ऐक.
अम्बरीषेण भोगाद्यैश्चीर्णं त्रेतायुगादिषु
अंबरिषाने त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला, भोगादी उपायांनी हे व्रत केले होते.
क्षत्रियैश्च तथा वैश्यैः सत्यशौचपरायणैः
क्षत्रिय आणि वैश्य, जे नेहमी सत्य आणि शुद्धतेला महत्त्व देतात,
दुष्करं भीष्ममित्याहुर्न शक्यं प्राकृतैर्नरैः 2.4.32.
हे व्रत फार कठीण आणि भयंकर मानले जाते, सामान्य माणसांना ते शक्य नाही.
व्रतं चैतन्महापुण्यं महापातकनाशनम्
हे व्रत फार पुण्यदायक असून मोठ्या पापांचा नाश करते.
कार्तिकस्याऽमले पक्षे स्नात्वा सम्यग्विधानतः
कार्तिक महिन्याच्या शुद्ध पक्षात, योग्य पद्धतीने स्नान केल्यावर,
प्रातः स्नात्वा विशेषेण मध्याह्ने च तथा व्रती
विशेषतः सकाळी आणि तसेच मध्यान्हीही स्नान करून व्रती,
यवव्रीहितिलैः सम्यक्पितॄन्संतर्पयेत्क्रमात्
यव, तांदूळ आणि तीळ यांनी पितरांचे योग्य रीतीने तर्पण करावे.
भीष्मायोदकदानं च अर्घ्यं चैव प्रयत्नतः
भीष्म यांना पाण्याचा आणि अर्घ्याचा विधीने दान करावे.
पंचरत्नं विशेषेण दत्त्वा विप्राय यत्नतः
विशेष प्रयत्न करून, पाच रत्ने ब्राह्मणाला द्यावीत.
पञ्चके पूजयित्वा तु कोटिजन्मानि तुष्यति
पंचकाच्या पाच दिवसात पूजा केल्यावर, तो कोटी जन्मांची संतुष्टी मिळवतो.
यत्किंचिद्ददते मर्त्यः पंचधातुप्रकल्पितम्
माणूस जे काही पाच धातूंपासून बनवलेले दान देतो,
कृत्वा तूदकदानं तु तथाऽर्घ्यस्य च दापनम्
पाण्याचे दान आणि अर्घ्य देण्याचा विधी केल्यावर,
वैयाघ्रपादगोत्राय सांकृत्य प्रवराय च 2.4.32.
वैयाघ्रपाद गोत्रातील आणि श्रेष्ठ वंशातील ब्राह्मणाला,
वसूनामवताराय शंतनोरात्मजाय च
वसुंचा अवतार आणि शांतनूंचा पुत्र असलेल्या भीष्माला,
अश्वमेधसमं पुण्यं प्राप्नोत्यत्र न संशयः
त्याला अश्वमेध यज्ञासारखे पुण्य मिळते—याबद्दल काहीही शंका नाही.
पंचाऽहमपि कर्तव्यं नियमं च प्रयत्नतः
पाच दिवसांचे व्रत आणि नियम यथायोग्य पार पाडावेत.
उत्तरायणहीनाय भीष्माय प्रददौ हरिः
उत्तरायण नसलेल्या भीष्माला हरिने हे वर दिले.
ततः संपूजयेद्देवं सर्वपापहरं हरिम्
मग सर्व पापांचा हरण करणाऱ्या हरि यांची पूजा करावी.
स्नापयेत जलैर्भक्त्या मधुक्षीरघृतेन च
त्यांना भक्तीभावाने पाणी, मध, दूध आणि तुपाने स्नान घालावे.
चन्दनेन सुगन्धेन कुमकुमेनाऽथ केशवम्
चंदन आणि केशर यांच्या सुगंधाने केशवाची पूजा करावी.
अर्चयेद्रुचिरैः पुष्पैर्गंधधूपसमन्वितैः
सुंदर फुलांनी, सुगंधी धूप आणि धूरासह, त्याची भक्तीभावाने पूजा करावी.