इदं व्रतं मया देव कृतं प्रीत्यै तव प्रभो
'हे प्रभो, तुझ्या आनंदासाठी मी हे व्रत केलं आहे.'
रेवतीतुर्यचरणे द्वादशीसंयुते नरः 2.4.31.
रेवती किंवा तुरीया नक्षत्र असलेल्या द्वादशीला, मनुष्याने—
ततो येषां पदार्थानां वर्जनं तु कृतं भवेत् ततः सर्वं समश्नीयाद्यद्यत्त्यक्तं व्रते स्थितम्
मग व्रतात जे जे पदार्थ वर्ज्य केले होते, ते सर्व खावेत.
दंपतिभ्यां सहैवाऽत्र भोक्तव्यं च द्विजैः सह
इथे स्वतःच्या पत्नीबरोबर आणि ब्राह्मणांसोबत जेवावं.
ततो भुक्त्युत्तरं यानि गलितानि दलानि च
मग जेवणानंतर जी पाने गळून पडली असतील—
इक्षुदण्डं तथा धात्रीफलं कोलिफलं तथा
ऊस, आवळ्याचं फळ आणि बोराचं फळ—
एषु त्रिषु न भुक्तं चेदेकैकमपि येन तु
या तिघांपैकी कुणी एक जरी खाल्लं नसेल—
ततः सायं पुनः पूज्याविक्षुदण्डैश्च शोभितैः
तर संध्याकाळी पुन्हा ऊसाच्या कांड्यांनी सजवून पूजा करावी.
ततो विसर्जनं कृत्वा दत्त्वा दायादिकं हरेः मत्कृतं पूजनं गृह्य संतुष्टो भव सर्वदा
मग विसर्जन करून, हरिला दान वगैरे देऊन, 'मी केलेली पूजा स्वीकार आणि नेहमी तृप्त राहा' असं म्हणावं.
गच्छगच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर
जा, जा, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या परमेश्वरा, आपल्या स्थानावर परत जा.
एवं विसृज्य देवेशमाचार्याय प्रदापयेत्
अशा प्रकारे देवेशाचा विसर्जन करून, ते गुरूला द्यावं.
प्रतिवर्षं तु यः कुर्यात्तुलसीकरपीडनम् इहलोके परत्राऽपि विपुलं च यशो लभेत् ।। 2.4.31.
जो दरवर्षी तुळशीच्या कांड्याचं दाबणं करतो, त्याला या लोकात आणि पुढच्या जन्मातही मोठं यश मिळतं.
एकादश्यां तु गृह्णीयाद्व्रतं पंचदिनात्मकम्
एकादशीच्या दिवशी पाच दिवस चालणारे व्रत घ्यावे.
शरपंजरसुप्तेन भीष्मेण तु महात्मना कथिता पांडुदायादैः कृष्णेनाऽपि श्रुतास्तदा
या व्रताचे महात्म्य भीष्मांनी, शरांच्या शय्येवर झोपलेले असताना, पांडवांना सांगितले होते आणि त्या वेळी कृष्णानेही ते ऐकले.
ततः प्रीतेन मनसा वासुदेवेन भाषितम्
नंतर वासुदेवाने आनंदाने बोलायला सुरुवात केली.
एकादश्यां कार्तिकस्य याचितं च जलं त्वया
कार्तिक महिन्यातील एकादशीला तू पाणी मागितले होतेस.
तुष्टानि तव गात्राणि तस्मादद्यदिनावधि
त्या दिवसापासून तुझे अंग तृप्त झाले आहे.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मम संतुष्टिकारकम्
म्हणून, माझे समाधान होईल असे सर्वतोपरी प्रयत्न करून कर.
कार्तिकस्य व्रतं कृत्वा न कुर्याद्भीष्मपंचकम्
कार्तिक व्रत केल्यानंतर भीष्म पंचक व्रत टाळू नये.
अशक्तश्चेन्नरो भूयादसमर्थश्च कार्तिके
जर एखादा पुरुष कार्तिकात असमर्थ किंवा अशक्त असेल—
सत्यव्रताय शुचये गांगेयाय महात्मने
—सत्यव्रती, पवित्र आणि गंगेचा थोर पुत्र—
सव्येनाऽनेन मंत्रेण तर्पणं सार्ववर्णिकम् ।। 2.4.32.
—डाव्या हाताने, या मंत्राने, सर्व जातींसाठी तर्पण करावे.
व्रतांगत्वात्पूर्णिमायां प्रदेयः पापपूरुषः
व्रताचा भाग म्हणून पौर्णिमेला पापी माणसाचा त्याग करावा.
यः पुत्रार्थं व्रतं कुर्यात्सस्त्रीको भीष्मपञ्चकम्
जो पुत्रप्राप्तीसाठी पत्नीसमवेत भीष्म पंचक व्रत करतो—
अवश्यमेव कर्तव्यं तस्माद्भीष्मस्य पंचकम्
—त्याने भीष्माचे पाच दिवसांचे व्रत नक्कीच करावे.
कार्तिकेयाय रुद्रेण पुरा प्रोक्तः सविस्तरात्
पूर्वी रुद्रांनी हे कार्तिकेयाला सविस्तर सांगितले होते.
भीष्मेणैतद्यतः प्राप्तं व्रतं पञ्चदिनात्मकम्
हे पाच दिवसांचे व्रत भीष्मांकडून मिळाले आहे.
सकाशाद्वासुदेवस्य तेनोक्तं भीष्मपञ्चकम्
वासुदेवाकडून याचे भीष्म पंचक असे नामकरण झाले.
कार्तिके शुक्लपक्षे तु शृणु धर्मं पुरातनम्
आता कार्तिक महिन्यातील शुक्ल पक्षातील प्राचीन धर्म ऐक.
अम्बरीषेण भोगाद्यैश्चीर्णं त्रेतायुगादिषु
अंबरिषाने त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला, भोगादी उपायांनी हे व्रत केले होते.