अगस्त्य उवाच इत्युक्त्वा तीर्थमाहात्म्यं लोमशो मुनिसत्तमः
अगस्त्य म्हणाले : असं म्हणून, लोमश या श्रेष्ठ ऋषींनी त्या तीर्थाचं माहात्म्य सांगितलं.
इत्येतत्कथितं विप्र ऋणमोचनसंज्ञकम् ऋणमोचनतीर्थं तु पूर्वतः सरयूजले
हे ब्राह्मण, ऋणमोचन नावाचं हे स्थान असं सांगितलं गेलं; ऋणमोचन तीर्थ पूर्वेला सऱयू नदीत आहे.
धनुर्द्विशत्या तीर्थं च पापमोचनसंज्ञकम् जायते तत्क्षणादेव नात्र कार्या विचारणा
पापमोचन नावाचं तीर्थ दोनशे धनुष्यांनी तयार झालं; ते त्वरित प्रकट होतं—इथे शंका करायची गरज नाही.
मया तत्र मुनिश्रेष्ठ दृष्टं माहात्म्यमुत्तमम्
हे श्रेष्ठ मुनी, मी तिथे त्या उत्तम माहात्म्याचं प्रत्यक्ष दर्शन केलं.
पांचालदेशसंभूतो नाम्ना नरहरिर्द्विजः
पांचाळ देशात जन्मलेला नरहरी नावाचा एक ब्राह्मण होता.
नाना विधानि पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च
त्याने अनेक प्रकारची पापं केली होती, ज्यात ब्राह्मणहत्या यासारखी मोठी पापंही होती.
स कदाचित्साधुसंगात्तीर्थयात्राप्रसंगतः
एकदा साधूंच्या संगतीमुळे त्याला तीर्थयात्रेची इच्छा झाली.
पापमोचनतीर्थे तु स्नातः सत्संगतो द्विजः
त्या पापमुक्त करणाऱ्या तीर्थस्थळी, तो ब्राह्मण चांगल्या लोकांसोबत स्नान केला.
दिवः पपात तन्मूर्ध्नि पुष्पवृष्टिर्मुनीश्वर 2.8.2.
मुनिश्रेष्ठा, त्याच्या डोक्यावर आकाशातून फुलांची वृष्टी झाली.
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं मया च द्विजपुंगव
हे अद्भुत दृश्य पाहून, ब्राह्मणश्रेष्ठा, मलाही मोठे आश्चर्य वाटले.
माघकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः
माघ महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला तिथे स्नान केल्यास विशेष पुण्य मिळते.
अन्यदा(?) तु कृते स्नाने सर्वपापक्षयो भवेत्
इतर वेळीही तिथे स्नान केल्याने सर्व पापांचा नाश होतो.
पापमोचनतीर्थे तु पूर्वं तु सरयूजले
पूर्वी त्या पापमुक्त करणाऱ्या तीर्थस्थळी, सरयूच्या पाण्यात,
सहस्रधारासंज्ञं तु सर्वकिल्बिषनाशनम् प्राणानुत्सृज्य योगेन ययौ शेषात्मतां पुरा
सहस्रधारा नावाचा, सर्व पापांचा नाश करणारा एक योगी, प्राण सोडून, शेषाचे स्वरूप प्राप्त झाला.
सार्द्धंहस्तत्रयेणैव प्रमाणं धनुषो विदुः
त्याचे माप धनुष्याच्या प्रमाणाने तीन अर्धा हस्त इतके आहे असे सांगितले जाते.
कृष्णद्वैपायनो व्यासः पुनः पप्रच्छ कौतुकात्
कृष्ण द्वैपायन व्यासांनी, कुतूहलाने पुन्हा विचारले,
शृण्वंस्तीर्थस्य माहात्म्यं न तृप्यति मनो मम
त्या तीर्थाचे माहात्म्य ऐकूनसुद्धा माझे मन तृप्त होत नाही.
सहस्रधारातीर्थस्य समुत्पत्तिं महोदयात्
महान उदयापासून सहस्रधारा या तीर्थाची उत्पत्ती मला सांग.
पुरा रामो रघुपतिर्देवकार्यं विधाय वै 2.8.2.
पूर्वी, रघुकुळातील प्रभू रामाने देवांचे कार्य पूर्ण केले.
मया त्याज्यो भवेत्क्षिप्रमित्थं चक्रे स संविदम्
'हे मला लवकर सोडून द्यावे लागेल,' असा निर्धार त्याने केला.
तस्मिन्मंत्रयमाणे हि द्वारे तिष्ठति लक्ष्मणे
तो असा विचार करत असताना, लक्ष्मण दाराशी उभा होता.
आगत्य लक्ष्मणं शीघ्रं प्रीत्योवाच क्षुधाऽऽकुलः
लक्ष्मण पटकन आला आणि भुकेने व्याकुळ झालेल्या त्याच्याशी रामाने प्रेमाने बोलले.
कार्यार्थिनमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि
कोणत्याही कारणासाठी आलेल्या माणसाला दिलेले हे सांगणे तू दुसऱ्या प्रकारे करू नकोस.
मुनिं निवेदयामास रामाग्रे दर्शनार्थिनम्
त्याने ऋषींना सांगितले की, रामाच्या समोर एकजण भेटीसाठी थांबला आहे.
रामोऽपि कालमामंत्र्य प्रस्थाप्य च बहिर्ययौ
रामाने योग्य वेळ पाहून त्याला पाठवले आणि मग तो स्वतः बाहेर गेला.
दुर्वाससं मुनिवरं प्रस्थाप्य स्वयमादरात्
त्याने स्वतः आदराने दुर्वास ऋषींना पाठवले.
लक्ष्मणोऽपि तदा वीरः कुर्वन्नवितथं वचः
त्या वेळी वीर लक्ष्मणाने दिलेले आज्ञा तंतोतंत पाळली.
तत्र गत्वाथ च स्नात्वा ध्यानमास्थाय सत्वरम्
तो तिथे गेला, स्नान केले आणि लगेच ध्यानात बसला.
ततः प्रादुरभूत्तत्र सहस्रफणमण्डितः सुरलोकात्सुरेन्द्रोऽपि समागादमरैः सह ।। 2.8.2.
तेव्हा हजार फणांनी सुशोभित असा देवांचा राजा इंद्र, अमरांसह, देवलोकातून तेथे प्रकट झाला.
ततः शेषात्मतां यातं लक्ष्मणं सत्यसंगरम्
तेव्हा सत्यप्रतिज्ञ लक्ष्मणाने शेषाचे रूप प्राप्त केले.