नरः स्वधर्मनिरतः सधवा च जितेन्द्रिया 2.4.30.
आपल्या कर्तव्याला निष्ठ असलेला पुरुष आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेली पतिव्रता स्त्री—
वस्त्वालोकनगन्धादिस्वादितं परिकीर्तितम्
दृश्य, गंध वगैरे इंद्रियांनी वस्तूंचा अनुभव घेणे असे सांगितले आहे.
गात्राभ्यंगं शिरोभ्यंगं तांबूलं सविलेपनम्
शरीराला आणि डोक्याला तेल लावणे, तांबूल व लेप यांचा वापर—
न व्रतस्थः स्पृशेत्कंचिद्विकर्मस्थं न चालपेत्
व्रतस्थाने कोणत्याही दुष्कर्म करणाऱ्याला स्पर्श करू नये किंवा त्याच्याशी बोलू नये.
कृत्वा मासोपवासं तु यथोक्तविधिना नरः
मासभर उपवास ठरलेल्या पद्धतीने पूर्ण केल्यावर,
ततोऽर्चयेदेव पुण्यं द्वादश्यां गरुडध्वजम्
मग द्वादशीच्या दिवशी पुण्यवान गरुडध्वजाची पूजा करावी.
दद्याच्च दक्षिणां तेभ्यः प्रणिपत्य क्षमापयेत्
त्यांना नमस्कार करून, दक्षिणा द्यावी आणि क्षमा मागावी.
एवं मासोपवासांते वृत्वा विप्रांस्त्रयोदश
अशा प्रकारे मासोपवासाच्या शेवटी तेरा ब्राह्मणांना बोलवावे.
ततोऽनुभोजयेद्विप्रान्नमस्कारपुरःसरम्
मग त्यांना नम्रतेने आणि नमस्कारपूर्वक भोजन द्यावे.
योगपट्टानि सूत्राणि शय्यां सोपस्करां तथा
योगपट्टा, पवित्र धागा आणि उपयुक्त सामानासह पलंग द्यावा.
विधिर्मासोपवासस्य यथावत्परिकीर्तितः 2.4.30.
मासोपवासाची पद्धत योग्य प्रकारे सांगितली आहे.
ऋषिभ्यो वालखिल्यैश्च प्रोक्तं तं शृणु नारद
हे वाळखिल्य ऋषींनी इतर ऋषींना सांगितले; हे तू ऐक, नारद.
पूर्वाऽपराह्णगा ग्राह्या क्रमाद्दानोपवासयोः
दान आणि उपवास यांचे वेळापत्रक सकाळपासून दुपारपर्यंत क्रमाने पाळावे.
अत्र कूष्मांडकोनाम हतो दैत्यस्तु विष्णुना
इथे कूष्मांड नावाचा दैत्य विष्णूंनी मारला.
तस्मात्कूष्मांडदानेन फलमाप्नोति निश्चितम्
म्हणून कूष्मांड दान केल्याने नक्कीच फळ मिळते.
स्वशाखोक्तेन विधिना तुलस्याः करपीडनम्
आपल्या शाखेनुसार ठरलेल्या पद्धतीने तुळशीची पाने हाताने दाबावीत.
कार्तिके शुक्लनवमीमवाप्य विजितेंद्रियः
कार्तिक महिन्यातल्या शुद्ध नवमीलाच, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे,
पूजयेद्विधिवद्भक्त्या व्रती तत्र दिनत्रयम्
व्रतधारी व्यक्तीने तिथे तीन दिवस योग्य पद्धतीने आणि भक्तीभावाने पूजा करावी.
ग्राह्यं त्रिरात्रमत्रैव नवम्याद्यनुरोधतः
इथे नवमीपासून सुरू होणारे तीन रात्रीचे व्रत पाळावे, जसे सांगितले आहे.
धात्र्यश्वत्थौ य एकत्र पालयित्वा समुद्वहेत्
जो कोणी एकाच ठिकाणी धात्री आणि अश्वत्थ हे दोन्ही वृक्ष वाढवतो,
कनकस्य सुता पूर्वमेकादश्यां किशोरिका
कनकाची मुलगी, एक तरुणी, एकादशीच्या दिवशी पूर्वी,
तेन वैधव्यदोषेण निर्मुक्ताऽऽसीत्सुलोचना 2.4.31.
त्या कृतीमुळे सुलोचना हिला वैधव्याच्या दोषातून मुक्ती मिळाली.
अवश्यमेव कर्तव्यः प्रतिवर्षं तु वैष्णवैः।। विधिं तस्य प्रवक्ष्यामि यथा सांगा क्रिया भवेत
हे व्रत प्रत्येक वर्षी वैष्णवांनी नक्कीच करावे; आता मी त्याची संपूर्ण विधी सांगतो.
विष्णोस्तु प्रतिमां कुर्यात्पलस्य स्वर्णजां शुभाम्
कोणीतरी पानाच्या वजनाएवढ्या सोन्याची शुभ विष्णूची मूर्ती तयार करावी.
प्राणप्रतिष्ठां कृत्वैव तुलसीविष्णुरूपयोः
तुळस आणि विष्णू यांच्या मूर्तींमध्ये प्राणप्रतिष्ठा करून,
उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्पुरुषोक्तिभिः
सोळा उपचारांनी आणि योग्य स्तोत्रांनी पूजा करावी.
पुण्याहं वाचयित्वाथ नांदीश्राद्धं समाचरेत्
पुण्याचा दिवस जाहीर करून, नंतर नांदीश्राद्ध करावे.
तुलसीनिकटे सा तु स्थाप्या चांऽतर्हिता पटैः
ती तुळशीच्या जवळ ठेवावी आणि वस्त्रांनी झाकावी.
तुभ्यं दास्यामि तुलसीं सर्वकामप्रदो भव
मी तुला तुळस देईन; तू सर्व इच्छा पूर्ण करणारी हो.
तत आचमनीयं च त्रिरुक्त्वा च प्रदापयेत्
मग आचमनाचा मंत्र तीनदा म्हणावा आणि ते अर्पण करावे.