** नारद उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि व्रतानामुत्तमं व्रतम् 2.4.30.
नारद म्हणाले: भगवंत, मला सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ व्रत कोणतं आहे ते ऐकायचं आहे.
ब्रह्मोवाच साधु नारद सर्वं ते यत्पृष्टं प्रब्रुवेऽनघ
ब्रह्मा म्हणाले: नारद, तू जे विचारलंस ते फार चांगलं आहे. हे पापरहित, मी तुला सगळं सांगतो.
सुराणां च यथा विष्णुस्तपतां च यथा रविः
जसा विष्णू देवांमध्ये श्रेष्ठ आहे, जसा सूर्य तप करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे,
श्रेष्ठं सर्वव्रतानां तु तद्वन्मासोपवासनम्
तसंच सर्व व्रतांमध्ये मासोपवास हे श्रेष्ठ व्रत आहे.
सर्वदानोद्भवं चैव यज्ञैश्च भूरिदक्षिणैः
हे व्रत सर्व दानांपासून आणि मोठ्या यज्ञांच्या दानांपासून उत्पन्न झालं आहे.
गुरोराज्ञां ततो लब्ध्वा कुर्यान्मासोपवासनम्
गुरूची आज्ञा मिळाल्यावर मासोपवास करावा.
मासोपवासं कुर्वीत ज्ञात्वा देहबलाऽबलम्
आपल्या शरीराची ताकद आणि अशक्तपणा ओळखून मासोपवास करावा.
मासोपवासं कुर्वीत गुरोर्विप्राज्ञया ततः
गुरू किंवा विद्वान ब्राह्मण यांच्या सांगण्यानुसार मासोपवास करावा.
व्रतमेतत्तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु
हे व्रत तीस दिवस पाळावे.
नैवेद्यधूपदीपाद्यैः पुष्पैर्नानाविधैरपि
नाना प्रकारच्या नैवेद्य, धूप, दिवे आणि फुलांनी पूजा करावी.
नरः स्वधर्मनिरतः सधवा च जितेन्द्रिया 2.4.30.
आपल्या कर्तव्याला निष्ठ असलेला पुरुष आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेली पतिव्रता स्त्री—
वस्त्वालोकनगन्धादिस्वादितं परिकीर्तितम्
दृश्य, गंध वगैरे इंद्रियांनी वस्तूंचा अनुभव घेणे असे सांगितले आहे.
गात्राभ्यंगं शिरोभ्यंगं तांबूलं सविलेपनम्
शरीराला आणि डोक्याला तेल लावणे, तांबूल व लेप यांचा वापर—
न व्रतस्थः स्पृशेत्कंचिद्विकर्मस्थं न चालपेत्
व्रतस्थाने कोणत्याही दुष्कर्म करणाऱ्याला स्पर्श करू नये किंवा त्याच्याशी बोलू नये.
कृत्वा मासोपवासं तु यथोक्तविधिना नरः
मासभर उपवास ठरलेल्या पद्धतीने पूर्ण केल्यावर,
ततोऽर्चयेदेव पुण्यं द्वादश्यां गरुडध्वजम्
मग द्वादशीच्या दिवशी पुण्यवान गरुडध्वजाची पूजा करावी.
दद्याच्च दक्षिणां तेभ्यः प्रणिपत्य क्षमापयेत्
त्यांना नमस्कार करून, दक्षिणा द्यावी आणि क्षमा मागावी.
एवं मासोपवासांते वृत्वा विप्रांस्त्रयोदश
अशा प्रकारे मासोपवासाच्या शेवटी तेरा ब्राह्मणांना बोलवावे.
ततोऽनुभोजयेद्विप्रान्नमस्कारपुरःसरम्
मग त्यांना नम्रतेने आणि नमस्कारपूर्वक भोजन द्यावे.
योगपट्टानि सूत्राणि शय्यां सोपस्करां तथा
योगपट्टा, पवित्र धागा आणि उपयुक्त सामानासह पलंग द्यावा.
विधिर्मासोपवासस्य यथावत्परिकीर्तितः 2.4.30.
मासोपवासाची पद्धत योग्य प्रकारे सांगितली आहे.
ऋषिभ्यो वालखिल्यैश्च प्रोक्तं तं शृणु नारद
हे वाळखिल्य ऋषींनी इतर ऋषींना सांगितले; हे तू ऐक, नारद.
पूर्वाऽपराह्णगा ग्राह्या क्रमाद्दानोपवासयोः
दान आणि उपवास यांचे वेळापत्रक सकाळपासून दुपारपर्यंत क्रमाने पाळावे.
अत्र कूष्मांडकोनाम हतो दैत्यस्तु विष्णुना
इथे कूष्मांड नावाचा दैत्य विष्णूंनी मारला.
तस्मात्कूष्मांडदानेन फलमाप्नोति निश्चितम्
म्हणून कूष्मांड दान केल्याने नक्कीच फळ मिळते.
स्वशाखोक्तेन विधिना तुलस्याः करपीडनम्
आपल्या शाखेनुसार ठरलेल्या पद्धतीने तुळशीची पाने हाताने दाबावीत.
कार्तिके शुक्लनवमीमवाप्य विजितेंद्रियः
कार्तिक महिन्यातल्या शुद्ध नवमीलाच, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे,
पूजयेद्विधिवद्भक्त्या व्रती तत्र दिनत्रयम्
व्रतधारी व्यक्तीने तिथे तीन दिवस योग्य पद्धतीने आणि भक्तीभावाने पूजा करावी.
ग्राह्यं त्रिरात्रमत्रैव नवम्याद्यनुरोधतः
इथे नवमीपासून सुरू होणारे तीन रात्रीचे व्रत पाळावे, जसे सांगितले आहे.
धात्र्यश्वत्थौ य एकत्र पालयित्वा समुद्वहेत्
जो कोणी एकाच ठिकाणी धात्री आणि अश्वत्थ हे दोन्ही वृक्ष वाढवतो,