ततस्तौ ग्राहमातंगौ चक्रं क्षिप्त्वा समुद्धृतौ
मग चक्र फेकून, त्या मगर आणि हत्तीला सोडवले गेले.
ततःप्रभृति तत्स्थानं हरिक्षेत्रमितिस्मृतम्
त्या वेळेपासून ते ठिकाण हरिक्षेत्र म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
तावुभौ विश्रुतौ लोके जयश्च विजयस्तथा
जय आणि विजय, हे दोघेही जगात प्रसिद्ध झाले.
अतस्त्वमपि धर्मज्ञ नित्यं विष्णुव्रते स्थितः
म्हणून, धर्म जाणणाऱ्या, तूही नेहमी विष्णूच्या व्रतात स्थिर राहा.
तुलामकरमेषेषु प्रातःस्नायी सदा भव
तुला आणि मकर या महिन्यांत नेहमी सकाळी स्नान कर.
ब्राह्मणानथ गाश्चाऽपि वैष्णवांश्च सदा भज
ब्राह्मण, गायी आणि वैष्णव यांचा नेहमी सन्मान कर.
एवं त्वमपि देहांते तद्विष्णोः परमं पदम्
अशा प्रकारे, देहाच्या अंताला, तुलाही विष्णूचे परम स्थान मिळेल.
तावज्जन्म व्रतादस्माद्विष्णुसंतुष्टिकारकात्
जोपर्यंत हे जन्म आहे, तोपर्यंत विष्णूला संतुष्ट करणारे हे व्रत पाळ.
धन्योऽसि विप्राग्र्य यतस्त्वयैतद्व्रतं कृतं तुष्टिकरं जगद्गुरोः
ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझं खरंच भाग्य आहे, कारण तू हे व्रत केलं, जे जगाच्या गुरूंना संतोष देणारं आहे.
तया कलहया सार्द्धं वैकुण्ठभवनं गतौ ।। 2.4.28.
त्या वाद करणाऱ्या स्त्रीसोबत तो वैकुण्ठाच्या निवासस्थानी गेला.
धर्मदत्तो ह्यसौ जातप्रत्ययस्तद्व्रते स्थितः
धर्मदत्तानं ठाम श्रद्धेनं ते व्रत पाळलं आणि त्यातच तो स्थिर राहिला.
इतिहासमिमं पुराभवं शृणुते श्रावयते च यः पुमान्
जो कोणी हा प्राचीन इतिहास ऐकतो किंवा इतरांना सांगतो,
इति तद्वचनं श्रुत्वा पृथुर्विस्मितमानसः
ती वचने ऐकून पृथूच्या मनात आश्चर्य निर्माण झालं.
पुराऽवंतीपुरे कश्चिद्विप्र आसीद्धनेश्वरः
पूर्वी अवंती नगरीत एक ब्राह्मण होता, जो मोठा धनवान होता.
देशाद्देशातरं गच्छन्क्रयविक्रयकारणात्
तो खरेदी-विक्रीच्या कामासाठी एका प्रदेशातून दुसऱ्या प्रदेशात जात असे.
महिषेण कृता पूर्वं तस्मान्माहिष्मतीति सा
पूर्वी एका म्हशीने हे शहर वसवलं होतं, म्हणून त्याला माहिष्मती असं नाव पडलं.
कार्तिकव्रतिनस्तत्र नानादेशाऽऽगतान्नरान्
तेथे कार्तिक व्रत करणारे पुरुष वेगवेगळ्या प्रदेशांतून आले होते.
स नित्यं नर्मदातीरे भ्रमन्विक्रयकारणात्
तो नेहमी नर्मदेच्या काठी फिरत असे आणि व्यापार करत असे.
कांश्चित्पुराणं पठतः कांश्चिच्च श्रवणे रतान्
त्याने काही जण पुराण वाचताना पाहिले, तर काही जण ऐकण्यात मग्न होते.
उद्यापनविधौ सक्तान्कांश्चिज्जागरणे रतान्
काही जण उद्यापनाच्या विधीत गुंतले होते, तर काही रात्रभर जागरण करत होते.
ददर्श कौतुकाविष्टस्तत्रतत्र धनेश्वरः
तो धनवान उत्सुकतेने इकडे तिकडे त्यांचं निरीक्षण करत होता.
वैष्णवानां तथा विष्णोर्नामश्रावादि सोऽलभत् 2.4.29.
तसंच त्याने वैष्णवांकडून विष्णूची नावं ऐकली.
तावत्कृष्णाऽहिना दष्टो विह्वलः स पपात ह
तेव्हा काळ्या सापाने दंश केला आणि तो व्याकुळ होऊन खाली पडला.
यमाज्ञया कुंभिपाके चिक्षिपुस्तं धनेश्वरम्
यमाच्या आज्ञेने त्या धनिकाला कुंभीपाक नरकात टाकण्यात आलं.
कुंभीपाको यथा वह्निः प्रह्लादक्षेपणात्पुरा
कुंभीपाक नरक अग्नीसारखा आहे, जसा पूर्वी प्रह्लादाला टाकण्यासाठी होता.
तावदभ्यागतस्तत्र नारदः प्राह सत्वरम् नारद उवाच नैवाऽयं निरयान्भोक्तुमर्हो ह्यरुणनंदन
तेव्हाच नारद तिथे आला आणि लगेच म्हणाला — नारद म्हणाला, 'हे अरुणनंदना, हा मनुष्य नरक भोगण्यास पात्र नाही.'
यस्मादंतेऽस्य संजातं कर्म यन्निरयापहम्
मरणाच्या वेळी ज्या कृतीमुळे नरकातील यातना दूर होतात, ती कृती त्याच्या शेवटी उदयास येते.
ततः षडंशमाप्नोति पुण्यस्य नियतं नरः
म्हणून माणसाला नक्कीच पुण्याचा सहावा भाग मिळतो.
कार्तिकव्रतिभिर्मासं तेषां पुण्यांशभागयम्
कार्तिक व्रत एक महिना करणाऱ्यांच्या पुण्यातला एक भाग त्यांना मिळतो.
तस्मादकामपुण्यो हि यक्षयोनिस्थितो ह्ययम्
म्हणून हा यक्षयोनीत जन्मलेला, इच्छाशून्य आणि पुण्यरहित आहे.