नैवाऽद्यापि स मे देवः प्रसन्नो जायते ध्रुवम्
तरीही, हे प्रभो, अजूनही तो माझ्यावर प्रसन्न झालेला नाही, हे निश्चित.
तस्माद्दानैश्च यज्ञैश्च नैव विष्णुः प्रसीदति
म्हणूनच, दानांनी किंवा यज्ञांनी विष्णू प्रसन्न होत नाही.
आबाल्याद्दीक्षितो यज्ञे ह्यपुत्रत्वमगाद्यतः
लहानपणापासूनच त्याला यज्ञासाठी दीक्षा दिली गेली होती, म्हणून त्याला संतती झाली नाही.
तस्मादद्याऽपि तद्देशे सदा राज्यांऽशभागिनः
म्हणून आजही त्या प्रदेशात सर्वजण नेहमीच राज्याचा हिस्सा मिळवतात.
यज्ञवाटं ततोऽभ्येत्य यज्ञकुण्डाग्रतः स्थितः
मग तो यज्ञाच्या जागी जाऊन यज्ञकुंडासमोर उभा राहिला.
विष्णो भक्तिं स्थिरां देहि मनोवाक्काय कर्मभिः
माझ्या मनाने, वाणीने, शरीराने आणि कृतीने मला विष्णूची अढळ भक्ती दे.
मुद्गलस्तु तदा क्रोधाच्छिखामुत्पाटयत्स्वकाम्
मग मुड्गलाने रागाच्या भरात स्वतःची शिखा उपटली.
तावदाविरभूद्विष्णुः कुण्डाग्नौ भक्तवत्सलः 2.4.27.
त्याच क्षणी भक्तवत्सल विष्णू यज्ञकुंडातील अग्नित प्रकट झाला.
तमालिंग्याऽऽत्मसारूप्यं दत्त्वा वैकुण्ठमंदिरम्
त्याला मिठी मारून, त्याला स्वतःसारखे रूप आणि वैकुंठाचे निवासस्थान दिले.
एतावुभौ तत्समरूपभाजौ द्वाःस्थौ कृतौ तेन रमाप्रियेण
या दोघांना लक्ष्मीप्रियेने स्वतःसारखे रूप देऊन द्वारपाल केले.
किं नु ताभ्यां पुरा चीर्णं तस्मात्तद्रूपधारिणौ
त्या दोघांनी पूर्वी असे काय केले होते की त्यांनी अशी रूपे घेतली?
गणावूचतुः तृणबिंदोस्तु कन्यायां देवहूत्यां पुरा द्विज
गणांनी म्हणाले: पूर्वी तृणबिंदूच्या कन्या देवहूतीला, हे द्विजा,
ज्येष्ठो जयः कनिष्ठोऽभूद्विजयश्चैव नामतः
मोठ्याचे नाव जय होते, आणि धाकट्याचे नाव विजय होते.
जयश्च विजयश्चैव विष्णुभक्तिरतौ सदा
जय आणि विजय हे दोघेही नेहमी विष्णूभक्तीत रमलेले असत.
नित्यमष्टाक्षरीजाप्यौ विष्णुव्रतकरावुभौ
दोघेही नेहमी अष्टाक्षरी मंत्र जपत आणि विष्णूची व्रते पाळत.
मरुत्तेन कदाचित्तावाहूतौ यज्ञकर्मणि
एकदा मरुत्ताने त्यांना यज्ञासाठी बोलावले.
जयस्तत्राभवद्ब्रह्मायाजको विजयोऽभवत्
तेथे जय ब्रह्माचा यजमान झाला, आणि विजयही त्याच्याबरोबर होता.
मरुत्तोऽवभृथस्नातस्ताभ्यां वित्तं ददौ बहु
मरुत्ताने यज्ञानंतर स्नान केल्यावर त्या दोघांना पुष्कळ धन दिले.
यजनाय पृथग्विष्णोस्तुष्ट्यर्थं तौ ततो मुनी
मग त्या ऋषींनी ते धन वेगळे काढून विष्णूच्या पूजेकरिता वापरले.
जयोऽब्रवीत्समो भागः क्रियतामिति तत्र सः 2.4.28.
तेथे जय म्हणाला, 'सर्वांना समान हिस्सा द्या.'
ततोऽशपज्जयः क्रोधाद्विजयं लुब्धमानसम्
तेव्हा जयाने रागाने, लोभी मनाच्या विजयाला शाप दिला.
विजयस्तस्य तं शापं श्रुत्वा सोप्यशपच्च तम्
विजयाने तो शाप ऐकून, त्यालाही परत शाप दिला.
तत्तदाचख्यतुर्विष्णुं दृष्ट्वा नित्यार्चने विभुम्
दोघांनीही त्या गोष्टी नेहमी पूजेत मग्न असलेल्या विष्णूला सांगितल्या.
भविष्यावः कृपासिंधो तच्छापो विनिवर्त्यताम्
दया करणाऱ्या प्रभो, हे शाप मागे घ्या अशी विनंती त्यांनी केली.
मयाऽपि नान्यथा कर्तुं शक्यते तत्कदाचन
माझ्याद्वारेही हे कधीच बदलता येणार नाही.
प्रह्लादवचसा स्तंभेऽप्याविर्भूतो ह्यहं पुरा
प्रह्लादाच्या शब्दामुळे मी पूर्वी एका खांबातून प्रकट झालो होतो.
तस्माद्युवामिमौ शापावनुऽभूय स्वयंकृतौ
म्हणून, तुम्ही दोघांनी स्वतः दिलेले हे शाप भोगायलाच हवेत.
गणावूचतुः ततस्तौ ग्राहमातंगावभूतां गंडकीतटे
तेव्हा त्या दोघांनी गंडकीच्या काठी मगर आणि हत्ती अशी रूपे घेतली.
कदाचित्स गजः स्नातुं कार्तिके गंडकीं गतः
एकदा कार्तिक महिन्यात तो हत्ती गंडकी नदीत स्नानासाठी गेला.
ग्राहग्रस्तो ह्यसौ नागः सस्मार श्रीपतिं तदा 2.4.28.
मगराने त्या हत्तीला पकडले आणि तेव्हा त्याने श्रीपतीचे स्मरण केले.