तुलसीपूजया तस्य रत्नपूजां पुरा कृताम्
त्याने तुळशीच्या पूजेमुळे राजाने पूर्वी केलेल्या रत्नांच्या पूजेलाही मागे टाकलं.
विष्णुदास कथं सेयमाच्छन्ना तुलसीदलैः
विष्णुदास, ही पूजा तुळशीच्या पानांनी का झाकली गेली आहे असं वाटतं?
विष्णुभक्तिं न जानासि वराकोऽसि मतो मम
तुला विष्णूभक्तीचं ज्ञान नाही; माझ्या दृष्टीने तू खूपच कमी दर्जाचा आहेस.
इति तद्वचनं श्रुत्वा सक्रोधः स द्विजोत्तमः
हे शब्द ऐकून तो श्रेष्ठ ब्राह्मण रागावला.
कियद्विष्णुव्रतं पूर्वं त्वया चीर्णं वदस्व तत्
तू याआधी किती विष्णूव्रतं केल्यास, ते सांग.
तद्ब्राह्मणवचः श्रुत्वा प्रहस्य स नृपोत्तमः
त्या ब्राह्मणाचे शब्द ऐकून तो उत्तम राजा हसला.
इत्थं चेद्वदसे विप्र विष्णुभक्त्याऽतिगर्वितः
असं बोलत असशील, ब्राह्मण, विष्णूभक्तीमुळे फारच गर्वित झालास.
यज्ञदानादिकं नैव विष्णोस्तुष्टिकरं कृतम् 2.4.26.
मग यज्ञ, दान आणि अशा गोष्टींनी विष्णूला खऱ्या अर्थाने समाधान मिळत नाही.
ईदृशस्याऽपि ते गर्व एष तिष्ठति भक्तितः
तरीसुद्धा तुझा हा गर्व, भक्तीमुळेच, तसाच टिकून आहे.
साक्षात्कारमहं विष्णोरेष वादो गमिष्यति
मी विष्णूचा प्रत्यक्ष दर्शन घडवून आणीन; हा वाद मिटवला जाईल.
आरभद्वैष्णवं सत्रं कृत्वाऽऽचार्यं तु मुद्गलम्
त्याने मोठा वैष्णव यज्ञ सुरू केला, आणि मुख्य पुरोहित म्हणून मुद्गलला नेमलं.
ऋषिसंघसमाजुष्टं बह्वन्नं बहुदक्षिणम्
ऋषींच्या सभा उपस्थित होत्या, भरपूर अन्न आणि अनेक दान दिलं गेलं.
विष्णुदासोऽपि तत्रैव तस्थौ देवालये व्रती
विष्णूदासही तिथेच देवळात, व्रत पाळत राहिला.
माघोर्जयोर्व्रतं सम्यक्तुलसीवनपालनम्
त्याने माघ आणि कार्तिक महिन्याचं व्रत पूर्णपणे पाळलं, आणि तुलसीच्या वनाची काळजी घेतली.
उपचारैः षोडशभिर्नृत्यगीतादिमंगलैः
सोळा प्रकारच्या उपचारांसह, नृत्य, गाणं आणि शुभ विधी करण्यात आले.
नित्यं संस्मरणं विष्णोर्गच्छन्भुवि स्वपन्नपि
तो नेहमी विष्णूचा स्मरण करत असे, जमिनीवर चालताना किंवा झोपेतही.
माघकार्तिकयोर्नित्यं विशेषनियमानपि
माघ आणि कार्तिक महिन्यांत, त्याने विशेष नियम पाळले.
एवं समाराधयतोः श्रियः पतिं तयोश्च चोलेश्वरविष्णुदासयोः 2.4.26.
अशा प्रकारे, कोलेश्वर आणि विष्णूदास दोघेही श्रीच्या स्वामीची पूजा करत होते.
स पाकमकरोत्तावदहरत्कोऽप्यलक्षितः
त्याने नैवेद्य तयार केला, पण कुणीतरी अदृश्य व्यक्ती तो घेऊन गेली.
तमदृष्ट्वाऽप्यसौ पाकं पुनर्नैवाऽकरोत्तदा
जरी त्याला तो कुणी आहे हे दिसलं नाही, तरी त्याने त्या वेळी पुन्हा नैवेद्य तयार केला नाही.
द्वितीयेऽह्नि पुनः पाकं कृत्वा यावत्स विष्णवे
दुसऱ्या दिवशी, विष्णूसाठी नैवेद्य तयार केल्यावर,
एवं सप्तदिनं तस्य पाकं कोऽप्यहरन्नृप
अशा प्रकारे, सात दिवस, कुणीतरी त्याचा नैवेद्य घेत होता, राजन.
अहो नित्यं समभ्येत्य कः पाकं हरते मम
अरे, रोज कोण येतो आणि माझा नैवेद्य घेऊन जातो?
पुनः पाकं विधायाऽत्र भुज्यते यदि चेन्मया
पुन्हा नैवेद्य तयार करून, मीच तो इथे खाल्ला तर—
यदि पाकं विधायैवं भोक्तव्यं तु मया न तत्
जर हे असे शिजवावे लागते, तर मी ते खाऊ शकत नाही.
उपोषितोऽहं सप्ताऽहं तिष्ठाम्यत्र व्रतस्थितः
मी सात दिवस उपवास केला आहे, इथेच व्रत धरून थांबलो आहे.
इति पाकं विधायाऽसौ तत्रैवाऽलक्षितः स्थितः
असे अन्न तयार करून तो तिथेच कुणालाही न दिसता उभा राहिला.
क्षुत्क्षामं दीनवदनमस्थिचर्माऽवशेषितम् 2.4.27.
त्याच्या उपासामुळे तो अगदी अशक्त झाला होता, चेहरा दुःखी आणि अंगाला फक्त हाडे व कातडी उरली होती.
विलोक्याऽन्नहरं विप्रस्तिष्ठतिष्ठेत्यभाषत
अन्न घेऊन येणाऱ्याला पाहून ब्राह्मण म्हणाला, 'थांब, थांब!'
इत्थं वदंतं विप्राग्र्यमायांतं स विलोक्य च
तो श्रेष्ठ ब्राह्मण असे बोलत आणि जवळ येताना पाहिला.