कदाचिच्छिन्नशिरसं राहुं दृष्ट्वा स दैत्यराट्
एकदा छिन्नशिर राहूला पाहून दैत्यराज—
स शशंस समुद्रस्य मथनं देवकारितम्
त्याने समुद्राला देवांनी केलेल्या मंथनाची बातमी दिली.
स श्रुत्वा क्रोधरक्ताक्षः स्वपितुर्मथनं तदा
हे ऐकून, वडिलांच्या मंथनामुळे त्याच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले.
दूतस्त्रिविष्टपं गत्वा सुधर्मां प्राविशद्वराम्
दूत स्वर्गात गेला आणि सुंदर सुधर्मा सभेत शिरला.
दूतोऽहंप्रेषितस्तेन स यदाह शृणुष्व तत्
मी त्याने पाठवलेला दूत आहे; त्याने काय सांगितले ते ऐका.
कस्मात्त्वया मम पिता मथितः सागरोऽद्रिणा
तू माझ्या वडिलांना, सागराला, पर्वताने का मथलेस?
इति दूतवचः श्रुत्वा विस्मितस्त्रिदशाधिपः
दूताचे बोल ऐकून देवांचा स्वामी आश्चर्यचकित झाला.
अद्रयो मद्भयात्त्रस्ताः स्वकुक्षिस्थाः कृतास्तथा
माझ्या भीतीने पर्वत घाबरून स्वतःच्या पोटात लपले.
अन्येऽपि मद्द्विषस्तेन रक्षिता दितिजाः पुरा 2.4.15.
त्याचप्रमाणे, पूर्वी माझे शत्रू असलेले इतर दैत्यही सुरक्षित राहिले.
शंखोऽप्येवं पुरा देवानद्विषत्सागरात्मजः
पूर्वी सागरपुत्र शंखानेही देवांवर वैर धरले होते.
तद्गच्छ कथयस्वाऽस्य सर्वं मथनकारणम् नारद उवाच इत्थं विसर्जितो दूतस्तदेंद्रेणाऽगमद्भुवम्
जा, त्याला मंथनाचे सर्व कारण सांग. नारद म्हणाले: इंद्राने दूताला परत पाठवले, तेव्हा तो पृथ्वीवर आला.
तदिदं वचनं सर्वं दैत्यायाकथयत्तदा
त्याने मग ते सर्व बोल दैत्याला सांगितले.
दैत्यसेनासमायुक्तो ययौ योद्धुं त्रिविष्टपम्
दैत्यांच्या सैन्यासह तो देवांच्या राज्यावर लढायला गेला.
तत्र युद्धे मृतान्दैत्यान्भार्गवस्तूदतिष्ठपत्
त्या युद्धात मृत झालेले दैत्य भृगुने पुन्हा जिवंत केले.
देवानपि तथा युद्धे तत्राऽजीवयदंगिराः
त्याचप्रमाणे, अंगिरसाने त्या युद्धात पडलेल्या देवतांना पुन्हा जिवंत केले.
दृष्ट्वा देवांस्तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान्
युद्धात देवता पुन्हा उभे राहिल्याचे पाहून,
तव संजीविनीविद्या न वाऽन्यत्रेति विश्रुतम्
तुझी संजीवनी विद्या दुसरीकडे कुठेही नाही, हे सर्वत्र प्रसिद्ध झाले.
जीवयत्येव तच्छीघ्रं द्रोणाद्रिं त्वमपाहर
ती विद्या लगेच मृतांना जिवंत करते—म्हणून तू द्रोण पर्वत घेऊन जा.
प्राक्षिपत्सागरे तूर्णं पुनरागान्महाहवम् ।। 2.4.15.
त्याने तो पर्वत पटकन समुद्रात फेकला आणि पुन्हा मोठ्या युद्धात गेला.
अथ देवान्हतान्दृष्ट्वा द्रोणाद्रिमगमद्गुरुः
मग देवता मारले गेलेले पाहून गुरु द्रोण पर्वताकडे गेला.
ज्ञात्वा दैत्यहृतं द्रोणं धिषणो भयविह्वलः
दैत्यांनी द्रोण पर्वत नेला हे कळल्यावर, धिषण घाबरून गेला.
पलायध्वं हवाद्देवा नाऽयं जेतुं क्षमो यतः
देवतांनो, युद्धातून पळा! कारण त्याला हरवणे शक्य नाही.
श्रुत्वा तद्वचनं देवा भयविह्वलितास्तदा
ते शब्द ऐकून देवता भीतीने थरथर कापू लागले.
देवान्विद्रावितान्दृष्ट्वा दैत्यैः सागरनंदनः
दैत्यांनी देवतांना पळवून लावलेले पाहून, समुद्राचा पुत्र—
प्रविष्टे नगरीं दैत्ये देवाः शक्रपुरोगमाः
दैत्य नगरात शिरला तेव्हा, इंद्रासह सर्व देवता—
ततश्च सर्वेष्वसुरोऽधिकारेष्विंद्रादिकानां विनिवेशयत्तदा
मग त्याने इंद्र व इतर सर्व देवतांचे अधिकार असुराच्या ताब्यात दिले.
नारद उवाच पुनर्दैत्यं समायांतं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः
नारद म्हणाले: पुन्हा दैत्य येताना पाहून, इंद्रासह सर्व देवता—
नमो मत्स्यकूर्मादिनानास्वरूपैः सदाभक्तकार्योद्यतायाऽर्तिहंत्रे
मच्छ, कूर्म व इतर अनेक रूपे घेऊन नेहमी भक्तांच्या कार्यासाठी सज्ज असणाऱ्या, दुःख नष्ट करणाऱ्या तुला नमस्कार.
रमा वल्लभायाऽसुराणां निहंत्रे भुजंगारियानाय पीतांबराय
लक्ष्मीच्या प्रिय, असुरांचा संहार करणारा, सर्पांचा शत्रू, पिवळे वस्त्र परिधान केलेल्या तुला नमस्कार.
नमो दैत्यसंतापितामर्त्यदुःखाचलध्वंसदंभोलये विष्णवे ते
दैत्यांनी त्रस्त झालेल्या मर्त्यांच्या दुःखरूपी पर्वताचा नाश करणाऱ्या, मेघासारख्या विष्णू तुला नमस्कार.