तावत्समुद्रस्योत्संगे तं बालं स ददर्श ह
तेव्हा समुद्राच्या काठावर त्याने त्या बालकाला पाहिले.
प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत् जातकर्माऽऽदिसंस्कारान्कुरुष्वाऽद्य जगद्गुरो
त्याने डोके झुकवून त्या बालकाला वंदन केले आणि त्याला मांडीवर घेतले: 'जगाच्या गुरू, आज जन्मसंस्कार आणि इतर विधी कर.'
ब्रह्माणमग्रहीत्कूर्चे विधुन्वंस्तं मुहुर्मुहुः कथंचिन्मुक्तकूर्चोऽथ ब्रह्मा प्रोवाच सागरम्
त्याने ब्रह्म्याला शेंडीने धरून पुन्हा पुन्हा हलवले; कसाबसा सुटल्यावर ब्रह्म्याने समुद्राशी बोलले.
तस्माज्जलंधर इति ख्यातो नाम्ना भविष्यति
म्हणून त्याचे नाव जलंधर असे प्रसिद्ध होईल.
अनेनैवैष तरुणः सर्वशस्त्रास्त्रपारगः
याच मार्गाने हा तरुण सर्व अस्त्र-शस्त्रांमध्ये पारंगत झाला आहे.
यत एष समुद्भूतस्तत्रैवांतं गमिष्यति
ज्या ठिकाणाहून तो जन्मला, तिथेच त्याचा शेवटही होईल.
आमंत्र्य सरितां नाथं ब्रह्मांतर्धानमागमत्
नद्यांचा स्वामीला निरोप देऊन ब्रह्मा अदृश्य झाला.
अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनः सागरस्तदा 2.4.14.
त्या वेळी, त्या दर्शनाने सागराच्या डोळ्यांत आनंद उमटला.
ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां तां प्रददुः प्रहर्षिताः
मग कालनेमि आणि इतर असुरांनी आनंदाने त्याला ती कन्या दिली.
तेऽपि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः
तेही निर्भयपणे पृथ्वीवर गेले आणि त्याच्याकडे आश्रय घेतला.
कदाचिच्छिन्नशिरसं राहुं दृष्ट्वा स दैत्यराट्
एकदा छिन्नशिर राहूला पाहून दैत्यराज—
स शशंस समुद्रस्य मथनं देवकारितम्
त्याने समुद्राला देवांनी केलेल्या मंथनाची बातमी दिली.
स श्रुत्वा क्रोधरक्ताक्षः स्वपितुर्मथनं तदा
हे ऐकून, वडिलांच्या मंथनामुळे त्याच्या डोळ्यांत रागाने रक्त उतरले.
दूतस्त्रिविष्टपं गत्वा सुधर्मां प्राविशद्वराम्
दूत स्वर्गात गेला आणि सुंदर सुधर्मा सभेत शिरला.
दूतोऽहंप्रेषितस्तेन स यदाह शृणुष्व तत्
मी त्याने पाठवलेला दूत आहे; त्याने काय सांगितले ते ऐका.
कस्मात्त्वया मम पिता मथितः सागरोऽद्रिणा
तू माझ्या वडिलांना, सागराला, पर्वताने का मथलेस?
इति दूतवचः श्रुत्वा विस्मितस्त्रिदशाधिपः
दूताचे बोल ऐकून देवांचा स्वामी आश्चर्यचकित झाला.
अद्रयो मद्भयात्त्रस्ताः स्वकुक्षिस्थाः कृतास्तथा
माझ्या भीतीने पर्वत घाबरून स्वतःच्या पोटात लपले.
अन्येऽपि मद्द्विषस्तेन रक्षिता दितिजाः पुरा 2.4.15.
त्याचप्रमाणे, पूर्वी माझे शत्रू असलेले इतर दैत्यही सुरक्षित राहिले.
शंखोऽप्येवं पुरा देवानद्विषत्सागरात्मजः
पूर्वी सागरपुत्र शंखानेही देवांवर वैर धरले होते.
तद्गच्छ कथयस्वाऽस्य सर्वं मथनकारणम् नारद उवाच इत्थं विसर्जितो दूतस्तदेंद्रेणाऽगमद्भुवम्
जा, त्याला मंथनाचे सर्व कारण सांग. नारद म्हणाले: इंद्राने दूताला परत पाठवले, तेव्हा तो पृथ्वीवर आला.
तदिदं वचनं सर्वं दैत्यायाकथयत्तदा
त्याने मग ते सर्व बोल दैत्याला सांगितले.
दैत्यसेनासमायुक्तो ययौ योद्धुं त्रिविष्टपम्
दैत्यांच्या सैन्यासह तो देवांच्या राज्यावर लढायला गेला.
तत्र युद्धे मृतान्दैत्यान्भार्गवस्तूदतिष्ठपत्
त्या युद्धात मृत झालेले दैत्य भृगुने पुन्हा जिवंत केले.
देवानपि तथा युद्धे तत्राऽजीवयदंगिराः
त्याचप्रमाणे, अंगिरसाने त्या युद्धात पडलेल्या देवतांना पुन्हा जिवंत केले.
दृष्ट्वा देवांस्तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान्
युद्धात देवता पुन्हा उभे राहिल्याचे पाहून,
तव संजीविनीविद्या न वाऽन्यत्रेति विश्रुतम्
तुझी संजीवनी विद्या दुसरीकडे कुठेही नाही, हे सर्वत्र प्रसिद्ध झाले.
जीवयत्येव तच्छीघ्रं द्रोणाद्रिं त्वमपाहर
ती विद्या लगेच मृतांना जिवंत करते—म्हणून तू द्रोण पर्वत घेऊन जा.
प्राक्षिपत्सागरे तूर्णं पुनरागान्महाहवम् ।। 2.4.15.
त्याने तो पर्वत पटकन समुद्रात फेकला आणि पुन्हा मोठ्या युद्धात गेला.
अथ देवान्हतान्दृष्ट्वा द्रोणाद्रिमगमद्गुरुः
मग देवता मारले गेलेले पाहून गुरु द्रोण पर्वताकडे गेला.