तेनाऽहं प्रष्टुमिच्छामि माहात्म्यं तुलसीभवम्
म्हणून मी तुळशीचे माहात्म्य आणि तिचा जन्म याबद्दल विचारू इच्छितो.
कथमेषा समुत्पन्ना कस्मिन्स्थाने च नारद
ही तुळशी कशी उत्पन्न झाली आणि कुठल्या ठिकाणी, हे सांग ना, नारद.
सेतिहासं पुरावृत्तं तत्सर्वं कथयामि ते
तो जुना इतिहास जसा घडला, तो सर्व मी तुला सांगतो.
पुरा शक्रः शिवं द्रष्टुमगात्कैलासपर्वतम्
पूर्वी इंद्राने शंकराचे दर्शन घेण्यासाठी कैलास पर्वतावर गेला.
यावद्गतः शिवगृहं तावत्तत्र स दृष्टवान्
जेव्हा तो शंकराच्या घरी पोहोचला, तेव्हा त्याने तेथे पाहिले—
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः क्व गतो जगदीश्वरः
त्याने विचारले: 'तू कोण आहेस रे? आणि जगाचा स्वामी कुठे गेला आहे?'
ततः कुद्धो वज्रपाणिस्तं निर्भर्त्स्य वचोऽब्रवीत्
मग क्रोधाने भरून, वज्रधारी त्याला फटकारून म्हणाला,
अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्राताऽस्ति दुर्मते
म्हणूनच मी तुला वज्राने ठार करतो—अरे दुष्ट, तुला वाचवायला कोण आहे?
तेनास्य कण्ठो नीलत्वमगाद्वज्रं च भस्मताम् 2.4.14.
त्यामुळे त्याचा गळा निळा झाला आणि वज्र भस्मसात झाला.
दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं कृतांजलिपुटोऽभवत्
हे पाहून बृहस्पतीने ताबडतोब हात जोडले.
त्रिपुरघ्नाय शर्वाय नमोऽधंकनिषूदिने
त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्या, गर्वाचा नाश करणाऱ्या शर्वाला नमस्कार.
विरूपायाऽतिरूपाय बहुरूपाय शंभवे
कधी विचित्र, कधी अत्यंत सुंदर, अनेक रूपे धारण करणाऱ्या शंभूला मी वंदन करतो.
कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च
कालाचा अंत करणाऱ्या, स्वतः काळ असलेल्या, काळसर्प धारण करणाऱ्या तुला माझा नमस्कार.
संहरन्नयनज्वालां त्रिलोकीदहन क्षमाम्
ज्याच्या डोळ्यातून ज्वाळा निघते, जो तिन्ही लोकांना जाळू शकतो, त्याला मी वंदन करतो.
वरं वरय भो ब्रह्मन्प्रीतः स्तुत्याऽनया तव
ब्रह्मणा, तुझ्या या स्तुतीने मी प्रसन्न झालो आहे—कोणतीही वर माग.
अग्निरेष शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः
तुझ्या कपाळातील डोळ्यातून उत्पन्न झालेली ही आग शांत होवो.
ईश्वर उवाच पुनः प्रवेशमायाति भालनेत्रे कथं शिखी
ईश्वर म्हणाला: कपाळातील डोळ्यातून बाहेर पडलेली आग पुन्हा कशी परत येईल?
सोऽपतत्सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे
ती सिंधू आणि गंगा यांच्या संगमावर, समुद्रात पडली.
तावत्स बालरूपत्वमगात्तत्र रुरोद च 2.4.14.
तेथे तिने बालकाचे रूप घेतले आणि रडू लागली.
स्वर्गाद्याः सत्यलोकांतास्तत्स्वनाद्बधिरीकृताः
स्वर्गापासून सत्यलोकापर्यंत सर्व लोक तिच्या रडण्याने बहिरे झाले.
तावत्समुद्रस्योत्संगे तं बालं स ददर्श ह
तेव्हा समुद्राच्या काठावर त्याने त्या बालकाला पाहिले.
प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत् जातकर्माऽऽदिसंस्कारान्कुरुष्वाऽद्य जगद्गुरो
त्याने डोके झुकवून त्या बालकाला वंदन केले आणि त्याला मांडीवर घेतले: 'जगाच्या गुरू, आज जन्मसंस्कार आणि इतर विधी कर.'
ब्रह्माणमग्रहीत्कूर्चे विधुन्वंस्तं मुहुर्मुहुः कथंचिन्मुक्तकूर्चोऽथ ब्रह्मा प्रोवाच सागरम्
त्याने ब्रह्म्याला शेंडीने धरून पुन्हा पुन्हा हलवले; कसाबसा सुटल्यावर ब्रह्म्याने समुद्राशी बोलले.
तस्माज्जलंधर इति ख्यातो नाम्ना भविष्यति
म्हणून त्याचे नाव जलंधर असे प्रसिद्ध होईल.
अनेनैवैष तरुणः सर्वशस्त्रास्त्रपारगः
याच मार्गाने हा तरुण सर्व अस्त्र-शस्त्रांमध्ये पारंगत झाला आहे.
यत एष समुद्भूतस्तत्रैवांतं गमिष्यति
ज्या ठिकाणाहून तो जन्मला, तिथेच त्याचा शेवटही होईल.
आमंत्र्य सरितां नाथं ब्रह्मांतर्धानमागमत्
नद्यांचा स्वामीला निरोप देऊन ब्रह्मा अदृश्य झाला.
अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनः सागरस्तदा 2.4.14.
त्या वेळी, त्या दर्शनाने सागराच्या डोळ्यांत आनंद उमटला.
ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां तां प्रददुः प्रहर्षिताः
मग कालनेमि आणि इतर असुरांनी आनंदाने त्याला ती कन्या दिली.
तेऽपि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः
तेही निर्भयपणे पृथ्वीवर गेले आणि त्याच्याकडे आश्रय घेतला.