स्थानमेतद्धि नः श्रेष्ठं पृथिव्यां पुण्यवर्धनम्
हे आमचे स्थान पृथ्वीवर सर्वांत श्रेष्ठ आहे, पुण्य वाढवणारे आहे.
कालोऽप्ययं महापुण्यो ब्रह्मघ्नाऽऽदिविशुद्धिकृत्
हा काळही फार पुण्यदायक आहे, ब्रह्महत्येसारख्या मोठ्या पापांनाही शुद्ध करणारा आहे.
तथास्तु सुलभं त्वेतद्ब्रह्मक्षेत्रमितिप्रथम्
तसेच होवो—हे ब्रह्मक्षेत्र सर्वांना सहज मिळावे, जसे की ते प्रसिद्ध आहे.
सूर्यवंशोद्भवो राजा गंगामत्रानयिष्यति 2.4.13.
सूर्यवंशात जन्मलेला एक राजा गंगेला येथे आणेल.
यूयं च सर्वे ब्रह्माद्या निवसंतु मया सह
तुम्ही सर्वजण, ब्रह्मादिकांसह, माझ्यासोबत येथे राहा.
सर्वपापानि नश्यंति तीर्थराजस्य दर्शनात्
या तीर्थराजाचे दर्शन घेतल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.
कालोऽप्येष महापुण्यफलदोऽस्तु सदा नृणाम्
हा काळही नेहमीच सर्व लोकांना मोठे पुण्य फळ देणारा असो.
नारद उवाच एवं देवान्देवदेवस्तदुक्त्वा तत्रैवांतर्धानमागात्सवेधाः
नारद म्हणाले: देवांचा देव असे प्रभू हे बोलून, तेथेच सृष्टीकर्त्यासह अदृश्य झाले.
167a कार्तिके तुलसीमूले योऽर्चयेद्धरिमीश्वरम्
कार्तिक महिन्यात जो कोणी तुळशीच्या मुळाशी हरि-ईश्वराची पूजा करतो—
तत्र या तुलसीमूले विष्णोः पूजा त्वयोदिता
तिथे तुळशीच्या मुळाशी विष्णूची पूजा, जी तू सांगितलीस—
तेनाऽहं प्रष्टुमिच्छामि माहात्म्यं तुलसीभवम्
म्हणून मी तुळशीचे माहात्म्य आणि तिचा जन्म याबद्दल विचारू इच्छितो.
कथमेषा समुत्पन्ना कस्मिन्स्थाने च नारद
ही तुळशी कशी उत्पन्न झाली आणि कुठल्या ठिकाणी, हे सांग ना, नारद.
सेतिहासं पुरावृत्तं तत्सर्वं कथयामि ते
तो जुना इतिहास जसा घडला, तो सर्व मी तुला सांगतो.
पुरा शक्रः शिवं द्रष्टुमगात्कैलासपर्वतम्
पूर्वी इंद्राने शंकराचे दर्शन घेण्यासाठी कैलास पर्वतावर गेला.
यावद्गतः शिवगृहं तावत्तत्र स दृष्टवान्
जेव्हा तो शंकराच्या घरी पोहोचला, तेव्हा त्याने तेथे पाहिले—
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः क्व गतो जगदीश्वरः
त्याने विचारले: 'तू कोण आहेस रे? आणि जगाचा स्वामी कुठे गेला आहे?'
ततः कुद्धो वज्रपाणिस्तं निर्भर्त्स्य वचोऽब्रवीत्
मग क्रोधाने भरून, वज्रधारी त्याला फटकारून म्हणाला,
अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्राताऽस्ति दुर्मते
म्हणूनच मी तुला वज्राने ठार करतो—अरे दुष्ट, तुला वाचवायला कोण आहे?
तेनास्य कण्ठो नीलत्वमगाद्वज्रं च भस्मताम् 2.4.14.
त्यामुळे त्याचा गळा निळा झाला आणि वज्र भस्मसात झाला.
दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं कृतांजलिपुटोऽभवत्
हे पाहून बृहस्पतीने ताबडतोब हात जोडले.
त्रिपुरघ्नाय शर्वाय नमोऽधंकनिषूदिने
त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्या, गर्वाचा नाश करणाऱ्या शर्वाला नमस्कार.
विरूपायाऽतिरूपाय बहुरूपाय शंभवे
कधी विचित्र, कधी अत्यंत सुंदर, अनेक रूपे धारण करणाऱ्या शंभूला मी वंदन करतो.
कालांतकाय कालाय कालभोगिधराय च
कालाचा अंत करणाऱ्या, स्वतः काळ असलेल्या, काळसर्प धारण करणाऱ्या तुला माझा नमस्कार.
संहरन्नयनज्वालां त्रिलोकीदहन क्षमाम्
ज्याच्या डोळ्यातून ज्वाळा निघते, जो तिन्ही लोकांना जाळू शकतो, त्याला मी वंदन करतो.
वरं वरय भो ब्रह्मन्प्रीतः स्तुत्याऽनया तव
ब्रह्मणा, तुझ्या या स्तुतीने मी प्रसन्न झालो आहे—कोणतीही वर माग.
अग्निरेष शमं यातु भालनेत्रसमुद्भवः
तुझ्या कपाळातील डोळ्यातून उत्पन्न झालेली ही आग शांत होवो.
ईश्वर उवाच पुनः प्रवेशमायाति भालनेत्रे कथं शिखी
ईश्वर म्हणाला: कपाळातील डोळ्यातून बाहेर पडलेली आग पुन्हा कशी परत येईल?
सोऽपतत्सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे
ती सिंधू आणि गंगा यांच्या संगमावर, समुद्रात पडली.
तावत्स बालरूपत्वमगात्तत्र रुरोद च 2.4.14.
तेथे तिने बालकाचे रूप घेतले आणि रडू लागली.
स्वर्गाद्याः सत्यलोकांतास्तत्स्वनाद्बधिरीकृताः
स्वर्गापासून सत्यलोकापर्यंत सर्व लोक तिच्या रडण्याने बहिरे झाले.