अद्यप्रभृत्यहमपि भवामि जलमध्यगः
आजपासून मी देखील पाण्यात राहीन.
कातिकव्रतिनां चेंद्र रक्षा कार्या त्वया सदा खात्पपात जले विंध्यवासिनः कस्य पश्यतः
इंद्रा, कार्तिक व्रत करणाऱ्यांचं नेहमी रक्षण कर; विंध्यावर राहणारा कोणाच्या तरी पाहताना पाण्यात पडला.
हत्वा शंखासुरं विष्णुर्बदरीवनमागमत्
शंखासुराचा वध करून विष्णू बदरीवनात गेला.
विष्णुरुवाच जलांतरविशीर्णांस्तान्यूयं वेदान्प्रमार्गथ तावत्प्रयागं तिष्ठामि देवतागणसंयुतः
विष्णू म्हणाला: तुम्ही पाण्यात विखुरलेले वेद शोधा; तोपर्यंत मी देवांसह प्रयागात राहीन.
उद्धृताश्च सबीजास्ते वेदा यज्ञसमन्विताः
ते वेद, मंत्रबीजांसह आणि यज्ञासहित, पुन्हा मिळवले गेले.
स स एव ऋषिर्जातस्तत्तत्प्रभृति पार्थिव
त्या वेळेपासून तोच ऋषी पुन्हा जन्म घेतो, राजन.
विष्णवे सविधात्रे ते लब्धान्वेदान्न्यवेदयन्
त्यांनी मिळवलेले वेद सृष्टीकर्त्या विष्णूला अर्पण केले.
अयजद्वाजिमेधेन देवर्षिगणसंयुतः
देव आणि ऋषींसह त्याने अश्वमेध यज्ञ केला.
हर्षकालोऽयमस्माकं तस्मात्त्वं वरदो भव
हा आमच्यासाठी आनंदाचा काळ आहे; म्हणून तू आम्हाला वर देणारा हो.
स्थानेऽस्मिन्द्रुहिणो वेदान्नष्टान्प्राप पुनस्त्वयम्
याच ठिकाणी ब्रह्मदेवाने हरवलेली वेद पुन्हा मिळवली आहेत.
स्थानमेतद्धि नः श्रेष्ठं पृथिव्यां पुण्यवर्धनम्
हे आमचे स्थान पृथ्वीवर सर्वांत श्रेष्ठ आहे, पुण्य वाढवणारे आहे.
कालोऽप्ययं महापुण्यो ब्रह्मघ्नाऽऽदिविशुद्धिकृत्
हा काळही फार पुण्यदायक आहे, ब्रह्महत्येसारख्या मोठ्या पापांनाही शुद्ध करणारा आहे.
तथास्तु सुलभं त्वेतद्ब्रह्मक्षेत्रमितिप्रथम्
तसेच होवो—हे ब्रह्मक्षेत्र सर्वांना सहज मिळावे, जसे की ते प्रसिद्ध आहे.
सूर्यवंशोद्भवो राजा गंगामत्रानयिष्यति 2.4.13.
सूर्यवंशात जन्मलेला एक राजा गंगेला येथे आणेल.
यूयं च सर्वे ब्रह्माद्या निवसंतु मया सह
तुम्ही सर्वजण, ब्रह्मादिकांसह, माझ्यासोबत येथे राहा.
सर्वपापानि नश्यंति तीर्थराजस्य दर्शनात्
या तीर्थराजाचे दर्शन घेतल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.
कालोऽप्येष महापुण्यफलदोऽस्तु सदा नृणाम्
हा काळही नेहमीच सर्व लोकांना मोठे पुण्य फळ देणारा असो.
नारद उवाच एवं देवान्देवदेवस्तदुक्त्वा तत्रैवांतर्धानमागात्सवेधाः
नारद म्हणाले: देवांचा देव असे प्रभू हे बोलून, तेथेच सृष्टीकर्त्यासह अदृश्य झाले.
167a कार्तिके तुलसीमूले योऽर्चयेद्धरिमीश्वरम्
कार्तिक महिन्यात जो कोणी तुळशीच्या मुळाशी हरि-ईश्वराची पूजा करतो—
तत्र या तुलसीमूले विष्णोः पूजा त्वयोदिता
तिथे तुळशीच्या मुळाशी विष्णूची पूजा, जी तू सांगितलीस—
तेनाऽहं प्रष्टुमिच्छामि माहात्म्यं तुलसीभवम्
म्हणून मी तुळशीचे माहात्म्य आणि तिचा जन्म याबद्दल विचारू इच्छितो.
कथमेषा समुत्पन्ना कस्मिन्स्थाने च नारद
ही तुळशी कशी उत्पन्न झाली आणि कुठल्या ठिकाणी, हे सांग ना, नारद.
सेतिहासं पुरावृत्तं तत्सर्वं कथयामि ते
तो जुना इतिहास जसा घडला, तो सर्व मी तुला सांगतो.
पुरा शक्रः शिवं द्रष्टुमगात्कैलासपर्वतम्
पूर्वी इंद्राने शंकराचे दर्शन घेण्यासाठी कैलास पर्वतावर गेला.
यावद्गतः शिवगृहं तावत्तत्र स दृष्टवान्
जेव्हा तो शंकराच्या घरी पोहोचला, तेव्हा त्याने तेथे पाहिले—
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भोः क्व गतो जगदीश्वरः
त्याने विचारले: 'तू कोण आहेस रे? आणि जगाचा स्वामी कुठे गेला आहे?'
ततः कुद्धो वज्रपाणिस्तं निर्भर्त्स्य वचोऽब्रवीत्
मग क्रोधाने भरून, वज्रधारी त्याला फटकारून म्हणाला,
अतस्त्वां हन्मि वज्रेण कस्ते त्राताऽस्ति दुर्मते
म्हणूनच मी तुला वज्राने ठार करतो—अरे दुष्ट, तुला वाचवायला कोण आहे?
तेनास्य कण्ठो नीलत्वमगाद्वज्रं च भस्मताम् 2.4.14.
त्यामुळे त्याचा गळा निळा झाला आणि वज्र भस्मसात झाला.
दृष्ट्वा बृहस्पतिस्तूर्णं कृतांजलिपुटोऽभवत्
हे पाहून बृहस्पतीने ताबडतोब हात जोडले.