सुवर्णाद्रिगुहादुर्गसंस्थितास्त्रिदशादयः
सुवर्ण पर्वताच्या गुहांत आणि किल्ल्यांत देव आणि इतर सर्वजण राहत होते.
हृताधिकारास्त्रिदशा मया यद्यपि निर्जिताः
मी देवांना जरी जिंकले असले, तरी त्यांचं अधिकार मी हिरावून घेतलं आहे.
ज्ञातं तत्तु मया देवा वेदमन्त्रबलान्विताः
पण मला कळलं आहे की या देवांकडे वेदांच्या मंत्रांची शक्ती आहे.
इति मत्वा ततो दैत्यो विष्णुमालक्ष्य निद्रितम्
असं विचारून, त्या दैत्याने विष्णूला झोपेत पाहिलं.
नीतास्तु तेन ते वेदास्तद्भयात्ते निराक्रमन्
त्याने वेद चोरून नेले आणि त्याच्या भीतीने ते निघून गेले.
तान्मार्गमाणः शंखोऽपि समुद्रांतर्गतो भ्रमन् अथ देवैः स्तुतो विष्णुर्बोधितस्तानुवाच ह 2.4.13.
ते वेद शोधताना शंख देखील समुद्रात भटकत होता; तेव्हा देवांनी स्तुती केल्यावर विष्णू जागा झाला आणि त्यांना बोलला.
ऊर्जस्य शुक्लैकादश्यां भवद्भिः प्रतिबोधितः
ऊर्जेच्या महिन्यातील शुद्ध एकादशीला तुम्ही मला जागं केलं.
वेदाः शंखहृताः सर्वे तिष्ठंत्युदकसंस्थिताः
शंखाने चोरलेले सर्व वेद पाण्यातच आहेत.
अद्यप्रभृति वेदास्तु मंत्रबीजसमन्विताः
आजपासून वेदांना मंत्रबीजांची जोड मिळाली आहे.
कालेऽस्मिन्ये प्रकुर्वंति प्रातःस्नानं नरोत्तमाः
या काळात उत्तम पुरुष सकाळी स्नान करतात.
अद्यप्रभृत्यहमपि भवामि जलमध्यगः
आजपासून मी देखील पाण्यात राहीन.
कातिकव्रतिनां चेंद्र रक्षा कार्या त्वया सदा खात्पपात जले विंध्यवासिनः कस्य पश्यतः
इंद्रा, कार्तिक व्रत करणाऱ्यांचं नेहमी रक्षण कर; विंध्यावर राहणारा कोणाच्या तरी पाहताना पाण्यात पडला.
हत्वा शंखासुरं विष्णुर्बदरीवनमागमत्
शंखासुराचा वध करून विष्णू बदरीवनात गेला.
विष्णुरुवाच जलांतरविशीर्णांस्तान्यूयं वेदान्प्रमार्गथ तावत्प्रयागं तिष्ठामि देवतागणसंयुतः
विष्णू म्हणाला: तुम्ही पाण्यात विखुरलेले वेद शोधा; तोपर्यंत मी देवांसह प्रयागात राहीन.
उद्धृताश्च सबीजास्ते वेदा यज्ञसमन्विताः
ते वेद, मंत्रबीजांसह आणि यज्ञासहित, पुन्हा मिळवले गेले.
स स एव ऋषिर्जातस्तत्तत्प्रभृति पार्थिव
त्या वेळेपासून तोच ऋषी पुन्हा जन्म घेतो, राजन.
विष्णवे सविधात्रे ते लब्धान्वेदान्न्यवेदयन्
त्यांनी मिळवलेले वेद सृष्टीकर्त्या विष्णूला अर्पण केले.
अयजद्वाजिमेधेन देवर्षिगणसंयुतः
देव आणि ऋषींसह त्याने अश्वमेध यज्ञ केला.
हर्षकालोऽयमस्माकं तस्मात्त्वं वरदो भव
हा आमच्यासाठी आनंदाचा काळ आहे; म्हणून तू आम्हाला वर देणारा हो.
स्थानेऽस्मिन्द्रुहिणो वेदान्नष्टान्प्राप पुनस्त्वयम्
याच ठिकाणी ब्रह्मदेवाने हरवलेली वेद पुन्हा मिळवली आहेत.
स्थानमेतद्धि नः श्रेष्ठं पृथिव्यां पुण्यवर्धनम्
हे आमचे स्थान पृथ्वीवर सर्वांत श्रेष्ठ आहे, पुण्य वाढवणारे आहे.
कालोऽप्ययं महापुण्यो ब्रह्मघ्नाऽऽदिविशुद्धिकृत्
हा काळही फार पुण्यदायक आहे, ब्रह्महत्येसारख्या मोठ्या पापांनाही शुद्ध करणारा आहे.
तथास्तु सुलभं त्वेतद्ब्रह्मक्षेत्रमितिप्रथम्
तसेच होवो—हे ब्रह्मक्षेत्र सर्वांना सहज मिळावे, जसे की ते प्रसिद्ध आहे.
सूर्यवंशोद्भवो राजा गंगामत्रानयिष्यति 2.4.13.
सूर्यवंशात जन्मलेला एक राजा गंगेला येथे आणेल.
यूयं च सर्वे ब्रह्माद्या निवसंतु मया सह
तुम्ही सर्वजण, ब्रह्मादिकांसह, माझ्यासोबत येथे राहा.
सर्वपापानि नश्यंति तीर्थराजस्य दर्शनात्
या तीर्थराजाचे दर्शन घेतल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.
कालोऽप्येष महापुण्यफलदोऽस्तु सदा नृणाम्
हा काळही नेहमीच सर्व लोकांना मोठे पुण्य फळ देणारा असो.
नारद उवाच एवं देवान्देवदेवस्तदुक्त्वा तत्रैवांतर्धानमागात्सवेधाः
नारद म्हणाले: देवांचा देव असे प्रभू हे बोलून, तेथेच सृष्टीकर्त्यासह अदृश्य झाले.
167a कार्तिके तुलसीमूले योऽर्चयेद्धरिमीश्वरम्
कार्तिक महिन्यात जो कोणी तुळशीच्या मुळाशी हरि-ईश्वराची पूजा करतो—
तत्र या तुलसीमूले विष्णोः पूजा त्वयोदिता
तिथे तुळशीच्या मुळाशी विष्णूची पूजा, जी तू सांगितलीस—