पुण्यव्रतं कृतवती तत्सर्वं कथयामि ते
तू पुण्य व्रत केलेस, ते सर्व मी तुला सांगतो.
आत्रेयो देवशर्मेति वेदवेदांगपारगः
आत्रेय, ज्याचे नाव देवशर्मा, वेद आणि वेदांगांचा जाणकार होता.
अपुत्रः स स्वशिष्याय चंद्रनाम्ने ददौ सुताम्
पुत्र नसल्यामुळे त्याने आपली मुलगी चंद्र नावाच्या आपल्या शिष्याला दिली.
तौ कदाचिद्वनं यातौ कुशेध्माहरणार्थिनौ
एकदा दोघेही कुशाची लाकूड आणण्यासाठी जंगलात गेले.
स्वस्वपुण्य प्रभावेन विष्णुलोकं गतावुभौ
आपल्या पुण्याच्या बळावर दोघेही विष्णुलोकाला गेले.
पितृभर्तृजदुःखार्ता कारुण्यं पर्यदेवयत् 2.4.13.
वडील आणि पतीच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन तिने करूणेने हंबरडा फोडला.
तयोश्चक्रे यथाशक्ति पारलौकीं ततः क्रियाम्
तिने आपल्या परीने सर्व पारलौकिक विधी केले.
व्रतद्वयं तया सम्यगाजन्ममरणात्कृतम्
तिने जन्मापासून मृत्यूपर्यंत दोन व्रते नीट पाळली.
इत्थं गुणवती सम्यक्प्रत्यब्द व्रतिनी ह्यभूत्
अशा रीतीने गुणांनी युक्त होऊन ती दरवर्षी व्रत पाळणारी झाली.
स्नातुं गंगां गता कांते कथंचिच्छनकैस्तदा
एकदा ती काही सखींसह गंगेला स्नानासाठी गेली.
तावत्सा विह्वलाऽपश्यद्विमानं यातमंबरात्
तेव्हा ती गोंधळून गेली आणि आकाशातून खाली येणारे विमान तिने पाहिले.
कार्तिकव्रतपुण्येन मत्सान्निध्यं गताऽभवत्
कार्तिक व्रताच्या पुण्यामुळे ती माझ्या सान्निध्यात आली.
आगतोऽहं गणाः सर्वे यातास्तेऽपि मया सह
मी आलो आहे आणि माझ्यासोबत सर्व गणही आले आहेत.
पिता ते देवशर्माऽभूत्सत्राजिदभिधो ह्ययम्
तुझे वडील देवशर्मा, ज्याला सत्राजित असेही म्हणतात, हे होते.
कार्तिकव्रतपुण्येन बहु मत्प्रीतिदायिनी
कार्तिक व्रताच्या पुण्यामुळे तू मला खूप आनंद दिलास.
तस्मादयं कल्पवृक्षस्तवांगणगतः शुभे 2.4.13.
म्हणून, शुभे, हा कल्पवृक्ष तुझ्या अंगणात आला आहे.
कदाचिदपि तेन त्वं मद्वियोगं न यास्यसि सत्योवाच मासानां तु कथं नाम स मासः कार्तिको वरः
यामुळे तू कधीच, अगदी क्षणभरही, माझ्यापासून दूर राहणार नाहीस. पण मला सांग, कार्तिक महिना सर्व महिन्यांमध्ये इतका श्रेष्ठ का आहे?
प्रियस्ते देवदेवेश कारणं तत्र कथ्यताम् श्रीकृष्ण उवाच साधु पृष्टं त्वया कांते शृणुष्वैकाग्रमानसा
तुझा प्रिय, देवांचा अधिपती येथे आहे; त्याचे कारण सांगितले जाईल. श्रीकृष्ण म्हणाले: छान विचारलेस, प्रिये; एकाग्र मनाने ऐक.
पृथोर्वैन्यस्य संवादं महर्षेर्नारदस्य च
वैन्य पुत्र पृथु आणि महर्षी नारद यांचा संवाद ऐक.
इन्द्रादिलोकपालानामधिकाराञ्जहार ह
त्याने इंद्र आणि इतर लोकपालांचे अधिकार काढून घेतले.
सुवर्णाद्रिगुहादुर्गसंस्थितास्त्रिदशादयः
सुवर्ण पर्वताच्या गुहांत आणि किल्ल्यांत देव आणि इतर सर्वजण राहत होते.
हृताधिकारास्त्रिदशा मया यद्यपि निर्जिताः
मी देवांना जरी जिंकले असले, तरी त्यांचं अधिकार मी हिरावून घेतलं आहे.
ज्ञातं तत्तु मया देवा वेदमन्त्रबलान्विताः
पण मला कळलं आहे की या देवांकडे वेदांच्या मंत्रांची शक्ती आहे.
इति मत्वा ततो दैत्यो विष्णुमालक्ष्य निद्रितम्
असं विचारून, त्या दैत्याने विष्णूला झोपेत पाहिलं.
नीतास्तु तेन ते वेदास्तद्भयात्ते निराक्रमन्
त्याने वेद चोरून नेले आणि त्याच्या भीतीने ते निघून गेले.
तान्मार्गमाणः शंखोऽपि समुद्रांतर्गतो भ्रमन् अथ देवैः स्तुतो विष्णुर्बोधितस्तानुवाच ह 2.4.13.
ते वेद शोधताना शंख देखील समुद्रात भटकत होता; तेव्हा देवांनी स्तुती केल्यावर विष्णू जागा झाला आणि त्यांना बोलला.
ऊर्जस्य शुक्लैकादश्यां भवद्भिः प्रतिबोधितः
ऊर्जेच्या महिन्यातील शुद्ध एकादशीला तुम्ही मला जागं केलं.
वेदाः शंखहृताः सर्वे तिष्ठंत्युदकसंस्थिताः
शंखाने चोरलेले सर्व वेद पाण्यातच आहेत.
अद्यप्रभृति वेदास्तु मंत्रबीजसमन्विताः
आजपासून वेदांना मंत्रबीजांची जोड मिळाली आहे.
कालेऽस्मिन्ये प्रकुर्वंति प्रातःस्नानं नरोत्तमाः
या काळात उत्तम पुरुष सकाळी स्नान करतात.