इदानीं कार्तिको मासो वर्तते हरिवल्लभः
आता कार्तिक महिना, जो हरिचा आवडता आहे, तो सुरू झाला आहे.
तुलसीपुष्पसहितां कुरुपूजां हरेः सुत 2.4.12.
कुरुपुत्रा, तुलसीच्या फुलांसह हरिपूजा कर.
एवं पितुर्वचः श्रुत्वा पुत्रः क्रोधसमन्वितः
वडिलांचे असे बोल ऐकून मुलगा रागाने भरून गेला.
इति पुत्रवचः श्रुत्वा सक्रोधः प्राह तं सुतम्
मुलाच्या बोलण्यावर वडिलांनीही रागाने त्याला उत्तर दिले.
मूषको भव दुर्बुद्धे वने वृक्षस्य कोटरे
दुष्ट बुद्धीच्या, आता वनातल्या झाडाच्या ढोलीत उंदीर हो.
दुर्योनेर्मम मुक्तिः स्यात्कथं तद्वद मे गुरो
मी नीच कुळात जन्मलो, मग मला मुक्ती कशी मिळेल? हे गुरुजी, ते मला सांगा.
यदोर्ज्जव्रतजं पुण्यं शृणोषि हरिवल्लभम्
हरिच्या आवडत्या उर्ज्जव्रताचे पुण्य ऐक.
स पित्रा चैवमुक्तस्तु तत्क्षणान्मूषकोऽभवत्
वडिलांनी असे म्हटल्यावर तो क्षणात उंदीर झाला.
एकदा कार्तिके मासि विश्वामित्रः सशिष्यकः
एकदा कार्तिक महिन्यात विश्वामित्र आपल्या शिष्यासह होता.
कथयामास माहात्म्यं शिष्येभ्यश्चोर्ज्जसंभवम्
त्याने शिष्यांना उर्ज्जव्रतामुळे मिळणारे माहात्म्य सांगायला सुरुवात केली.
दृष्ट्वा ऋषिगणान्हंतुं कृतेच्छः प्राणिघातकः
ऋषींच्या समूहाला पाहून त्या प्राणहंता माणसाने त्यांना मारण्याची इच्छा केली.
अथोवाच द्विजान्नत्वा भवद्भिः क्रियतेऽत्र किम् 2.4.12.
मग त्याने द्विजांना वाकून विचारले, 'तुम्ही इथे काय करत आहात?'
विश्वामित्र उवाच सर्वेषामेव मासानां कार्तिकः श्रेष्ठ उच्यते
विश्वामित्र म्हणाला, 'सर्व महिन्यांमध्ये कार्तिक हा श्रेष्ठ मानला जातो.'
कार्तिके मासि यः कुर्यात्स्नानं दानं च पूजनम्
जो कोणी कार्तिक महिन्यात स्नान, दान आणि पूजा करतो—
व्याधप्रयुक्तमाकर्ण्य धर्मं च ऋषिणा द्विजः
ऋषीने सांगितलेला धर्म आजारी असलेल्या द्विजालाही ऐकू येतो.
विश्वामित्रं प्रणम्याथ स्ववृत्तांतं निवेद्य च
मग विश्वामित्राला वाकून नमस्कार करून त्याने आपली गोष्ट सांगितली.
विस्मितो गाधिपुत्रस्तु व्याधश्चैव विशेषतः
गाधीपुत्र आश्चर्यचकित झाला आणि शिकारी तर विशेषच.
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्तिके केशवाऽग्रतः
म्हणून कार्तिक महिन्यात सर्व प्रयत्नांनी केशवाच्या समोर—
मूषकोऽपि च दुर्योनेर्मुक्त ऊर्जकथाश्रुतेः
कुत्रही जन्मलेल्या उंदीरालाही, आवळ्याच्या सामर्थ्याची कथा ऐकून, मुक्ती मिळते.
धात्रीछायां समाश्रित्य वनभोजनमाचरेत् कृत्वा कर्माणि नित्यानि माधवं पूजयेत्ततः
आवळ्याच्या झाडाच्या सावलीत आसरा घेऊन, वनातील अन्न खावे; रोजची कामे करून, नंतर माधवाची पूजा करावी.
धात्रीछायां समाश्रित्य हरौ भक्तिसमन्वितः
आवळ्याच्या झाडाच्या सावलीत आसरा घेत, हरीप्रती भक्ती असावी.
ततस्तु ब्राह्मणान्भक्त्या भोजयेद्ब्रह्मवित्तमान् 2.4.12.
नंतर, श्रद्धेने वेद जाणणाऱ्या ब्राह्मणांना जेवायला घालावे.
एवंकृते व्रते विप्र कार्तिके हरिवल्लभे
हे विप्र, या व्रताचे पालन कार्तिक महिन्यात, हरीला प्रिय असताना, करावे.
हरेर्नार्पितभोगाच्च भोजने सूर्यदर्शनात्
हरीसाठी अर्पण केलेल्या पदार्थांमुळे, आणि सूर्यदर्शनानंतर भोजन केल्यामुळे,
भोजनावसरे चान्यस्पर्शदोषस्तु यद्भवेत्
जेवताना दुसऱ्याच्या स्पर्शाचा दोष झाला, तर
शुद्धस्यापि तथा त्यागात्पुण्यकाले हरिप्रिये
शुद्ध असूनही, अशा प्रकारे त्याग केल्याने, शुभ काळात, हरीला प्रिय असताना,
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन धात्र्यां भोजनमाचरेत्
म्हणून, सर्व प्रयत्न करून, आवळ्याच्या झाडाखालीच भोजन करावे.
कार्तिके मासि वै विप्रो धात्रीमालां तु यो वहेत्
कार्तिक महिन्यात, जो ब्राह्मण आवळ्याची माळ घालतो,
धात्रीछायां समाश्रित्य दीपमालार्पणं नरः
आवळ्याच्या झाडाच्या सावलीत आसरा घेऊन, मनुष्याने दिव्यांची माळ अर्पण करावी.
राधादामोदरौ पूज्यौ तुलस्यधो विशेषतः
राधा आणि दामोदर यांची विशेष पूजा तुळशीच्या झाडाखाली करावी.