इह भुक्त्वा तु विपुलान्भोगानन्यान्यथेप्सितान्
तो येथे विपुल सुख आणि इतर इच्छित भोग उपभोगतो.
व्रतान्येतानि सर्वाणि दानानि विविधानि च
ही सर्व व्रते आणि विविध प्रकारची दाने—
कथां यमद्वितीयाया व्रतस्थः शृणुयान्नरः
व्रत करणाऱ्या पुरुषाने यमद्वितीयाची कथा ऐकावी.
भानुजायां नरः स्नात्वा यमलोकं न पश्यति 2.4.11.
भानुच्या कन्येच्या दिवशी स्नान करणारा पुरुष यमलोक पाहत नाही.
कार्तिके शुक्लपक्षे तु द्वितीयायां तु शौनक
शौनक, कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वितीया—
द्वितीयायां महोत्सर्गो नारकीयाश्च तर्पिताः
द्वितीयेला मोठा विधी होतो आणि नरकवासी तृप्त होतात.
अत्राऽऽशिताश्च संतुष्टाः स्थिताः सर्वे यदृच्छया
येथे जे जेवले आहेत ते तृप्त होऊन इच्छेनुसार राहतात.
अतो यमद्वितीयेयं त्रिषु लोकेषु विश्रुता
म्हणूनच यमद्वितीया तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध आहे.
स्नेहेन भगिनीहस्ताद्भोक्तव्यं बलवर्धनम्
आपल्या बहिणीच्या हातून प्रेमाने शरीराला बळ देणारे अन्न खावे.
महिषासनमारूढो दंडमुद्गरभृत्प्रभुः
महीषावर बसलेला प्रभू, हातात दंड आणि गदा धरून आहे.
यैर्भगिन्यः सुवासिन्यो वस्त्रदानादितोषिताः
ज्यांनी आपल्या विवाहित आणि सुशोभित बहिणींना वस्त्रादी देऊन आनंदित केले,
धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्मकामार्थसाधनम्
ते पुण्यकारक असून, कीर्ती, आयुष्य आणि धर्म, काम, अर्थ या सर्व गोष्टी साध्य करते.
तदहं संप्रवक्ष्यामि शृणुध्वं मुनिसत्तमाः ।। 2.4.11.
म्हणून आता मी हे सांगतो, हे श्रेष्ठ मुनीहो, ऐका.
तत्राऽपराह्ने कर्तव्यं सर्वथैव यमार्चनम्
त्या दिवशी दुपारी यमाची पूजा नक्कीच करावी.
प्रत्यहं यमुनाऽऽगत्य यमं संप्रार्थयत्पुरा
पूर्वी यमुनाने दररोज येऊन यमाची मनापासून प्रार्थना केली.
अद्यश्वो वा परश्वो वा प्रत्यहं वदते यमः
यम रोज म्हणायचा, 'आज, उद्या किंवा परवा.'
तदैकदा यमुनया बलात्कारान्निमंत्रितः
एकदा यमुनाने जबरदस्तीने यमाला आमंत्रित केले.
नारकीयजनान्मुक्त्वा गणैः सह रवेः सुतः
नरकातील लोकांपासून मुक्त होऊन, सूर्यपुत्र आपल्या सेवकांसह गेला.
कृताभ्यंगो यमुनया तैलैर्गंधमनोहरैः
यमुनाने मनमोहक सुवासिक तेलांनी त्याला अभ्यंग केला.
ततोऽलंकारकं दत्तं नानावस्त्राणि चंदनम्
त्यानंतर दागिने, विविध वस्त्रे आणि चंदन दिले.
पक्वान्नानि विचित्राणि कृत्वा सा स्वर्णभाजने
तिने वेगवेगळी शिजवलेली अन्नपदार्थ सोन्याच्या भांड्यात ठेवली.
भुक्त्वा यमोऽपि भगिनीमलंकारैः समर्चयत् इति तद्वचनं श्रुत्वा यमुना वाक्यमब्रवीत्
यमाने जेवल्यावर, त्यानेही आपल्या बहिणीला दागिन्यांनी सन्मानित केले; ते ऐकून यमुनाने बोलले.
अद्य सर्वे मोचनीयाः पापिनो नरकाद्यम तेषां सौख्यं प्रदेहि त्वमेतदेव वृणोम्यहम्
आज सर्व पापी नरकातून मुक्त व्हावेत, हे यमा, त्यांना सुख दे—हेच मी मागते.
भुंक्ते च भगिनीगेहे भगिनीं पूजयेदपि
तो आपल्या बहिणीच्या घरी जेवतो आणि तिला पूजाही करतो.
वीरेशैशानदिग्भागे यमतीर्थं प्रकीर्तितम्
वीरेशाच्या ईशान्य दिशेला यमतीर्थ प्रसिद्ध आहे.
पठेदेतानि नामानि आमध्याह्नं नरोत्तमः
उत्तम पुरुषाने ही नावे मध्यान्हापर्यंत म्हणावीत.
यमो निहंता पितृधर्मराजो वैवस्वतो दंडधरश्च कालः
यम हा पितरांचा धर्मपालक, विवस्वताचा मुलगा, दंडधारी, काळ आणि सर्वांचा संहार करणारा आहे.
ततो यमेश्वरं पूज्य भगिनीगृहमाव्रजेत्
मग यमेश्वराची पूजा करून, बहिणीच्या घरी जावे.
भ्रातस्तवानुजाताऽहं भुंक्ष्व भक्तमिदं शुभम्
भाऊ, मी तुझ्यापेक्षा लहान आहे; कृपया हे शुभ अन्न प्रेमाने स्वीकार.
ततः संतोष्य भगिनीं वस्त्रालंकरणादिभिः
मग तिला वस्त्र, दागिने आणि इतर भेटवस्तू देऊन बहिणीला आनंदी करावे.