कौमुदी क्रियते यस्माद्भावं कर्तुं महीतले हर्षदुःखादिभावेन तस्य वर्षं प्रयाति हि
कारण कौमुदीचा सण पृथ्वीवर आनंद, दुःख आणि इतर भावनांसह साजरा केला जातो, त्यामुळे त्या वर्षाचं आयुष्य तसंच जातं.
रुदिते रोदितं वर्षं प्रहृष्टे तु प्रहर्षितम्
कोणी रडला तर वर्ष दुःखात जातं; आनंद केला तर वर्ष आनंदात जातं.
वैष्णवी दानवी चेयं तिथिः प्रोक्ता च कार्तिके
कार्तिकातील हा दिवस वैष्णव आणि दैत्य दोन्ही मानला जातो.
दीपोत्सवं जनितसर्वजनप्रमोदं कुर्वंति ये शुभतया वलिराजपूजाम्
जे शुभतेने दिव्यांचा सण आणि बलीराजाची पूजा करून सर्व लोकांना आनंद देतात,
बलिपूजां विधायैवं पश्चाद्गोक्रीडनं चरेत्
अशा प्रकारे बलीची पूजा करून मग गाईंसोबत खेळ करावा.
गवां क्रीडादिने यत्र रात्रौ दृश्येत चन्द्रमाः 2.4.10.
गाईंच्या खेळाचा दिवस, जेव्हा रात्री चंद्र दिसतो,
प्रतिपद्दर्शसंयोगे क्रीडनं तु गवां मतम्
प्रतिपदा आणि चंद्रदर्शन यांच्या संयोगाने गाईंचा खेळ करावा असं सांगितलं आहे.
अलंकार्यास्तदा गावो गोग्रासादिभिरर्चिताः आनीय च ततः पश्चात्कुर्यान्नीराजनाविधिम्
त्या वेळी गायींना सजवावं, गवत वगैरे देऊन त्यांचा सन्मान करावा, मग त्यांना आणून नंतर आरती करावी.
अथ चेत्प्रतिपत्स्वल्पा नारी नीराजनं चरेत्
जर प्रतिपदेच्या दिवशी स्त्रिया थोड्या असतील, तरी त्यांनी आरती करावी.
एवं नीराजनं कृत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
अशा प्रकारे आरती केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
कुशकाशमयीं कुर्याद्यष्टिकां सुदृढां नवाम्
कुश किंवा काश या गवतापासून नविन, मजबूत आठ धाग्यांची दोरी तयार करावी.
तामेकतो राजपुत्रा हीनवर्णास्तथैकतः
राजपुत्रांनी ती दोरी एकत्र घ्यावी, आणि ज्या रंगाने कमी आहेत त्यांनीही ती एकत्र घ्यावी.
समसंख्या द्वयोः कार्या सर्वेऽपि बलवत्तराः
दोन्ही बाजूंची एकूण संख्या लक्षात घ्यावी आणि सर्वांना शक्य तितके बळकट करावे.
उभयोः पृष्ठतः कार्या रेखा तत्कर्षकोपरि
दोन्हींच्या मागे, ओढणाऱ्याच्या वरती एक रेघ काढावी.
जयचिह्नमिदं राजा निदधीत प्रयत्नतः
राजाने हा विजयाचा चिन्ह काळजीपूर्वक ठेवावा.
तद्व्रतं ब्रूहि मे मर्त्यो मृत्युं येन न पश्यति
मरण कधीच न पाहावा असे कोणते व्रत आहे ते मला सांग.
व्रतं यमद्वितीयाख्यं शृणु त्वं मृत्युनाशनम्
मृत्यूचा नाश करणारे 'यमद्वितीया' नावाचे व्रत ऐक.
कार्तिके मासि शुद्धायां द्वितीयायां मुनीश्वर
कार्तिक महिन्यात, शुद्ध द्वितीयेला, हे श्रेष्ठ ऋषी,
ब्राह्मे मुहूर्ते चोप्थाय द्वितीयायां मुनीश्वर
द्वितीयेला ब्रह्ममुहूर्तात उठावे, हे श्रेष्ठ ऋषी,
प्रातःस्नानं ततः कुर्याद्दन्तधावनपूर्वकम्
त्यानंतर दात घासून सकाळचे स्नान करावे.
कृतनित्यक्रियो हृष्टः कुण्डलांगदभूषितः
नित्यकर्मे करून, आनंदी मनाने, कुंडले व अंगद घालावे.
पद्ममष्टदलं कृत्वा तस्मिन्नौदुम्बरे शुभे विधिं विष्णुं च रुद्रं च वरदां च सरस्वतीम्
शुभ औदुंबराच्या फळ्यावर आठ पाकळ्यांचे कमळ काढून, त्यावर विधी, विष्णु, रुद्र आणि वर देणारी सरस्वती यांची स्थापना करावी.
वीणापुस्तकसंयुक्तां पूजयेत्स्वस्थमानसः
शांत मनाने, वीणा आणि पुस्तक धारण केलेल्या तिची पूजा करावी.
पुष्पैर्धूपैश्च नैवेद्यैर्नारिकेलफलादिभिः
फुले, धूप, नैवेद्य, नारळ व इतर फळांनी पूजा करावी.
विप्राय वेदविदुषे गां दद्याच्च सवत्सकाम् 2.4.11.
वेद जाणणाऱ्या ब्राह्मणाला वासरासह गाय द्यावी.
हे विप्र ते त्विमां सौम्यां धेनुं संप्रददाम्यहम्
हे ब्राह्मण, मी तुला ही सौम्य गाय देतो.
तदलाभे तु विप्राय भक्त्या दद्यादुपानहौ
ते शक्य नसेल तर, भक्तीने ब्राह्मणाला जोडीचे पादत्राण द्यावे.
ज्ञातिश्रेष्ठान्वयोवृद्धान्सम्यग्भक्त्याऽभिवादयेत्
आपल्या घरातील श्रेष्ठ आणि वयोवृद्ध नातेवाईकांना भक्तीने नमस्कार करावा.
ततः सोदरसंपन्ना भगिनी या भवेन्मुने
यानंतर, हे ऋषी, जिचा जन्म आईसारखाच आहे अशी बहीण,
भगिनि सुभगे भद्रे त्वदंघ्रिसरसीरुहम्
हे बहिणी, तू भाग्यवान आणि शुभेच्छा असलेली, तुझे कमळासारखे पाय—