यदि स्युः संगवादर्वागेताश्च तिथयस्त्रयः
ही तीन तिथी एकत्र किंवा वेगवेगळ्या वेळी आल्या तर—
कौमोदिन्यास्तु माहात्म्यं प्रष्टुमिच्छामहे द्विजाः
आम्हाला कौमुदिनीचे महत्त्व विचारायचे आहे, हे द्विजजनहो.
किमर्थं क्रियते सा तु तस्याः का देवता भवेत् 2.4.9.
ती पूजा कशासाठी केली जाते आणि तिची मुख्य देवता कोण आहे?
प्रहर्षः कोऽत्र निर्दिष्टः क्रीडा काऽत्र प्रकीर्तिता
इथे कोणता आनंद सांगितला आहे आणि कोणती खेळाची गोष्ट सांगितली आहे?
स्नात्वा देवान्पितॄन्भक्त्या संपूज्याऽथ प्रणम्य च
स्नान करून, देव आणि पितर यांची भक्तीने पूजा करून, त्यांना नमस्कार करावा.
कृत्वा तु पार्वणश्राद्धं दधिक्षीरघृतादिभिः
दही, दूध, तूप आणि अशा पदार्थांनी पार्वण श्राद्ध केल्यावर—
ततः प्रदोषसमये पूजयेदिंदिरां शुभाम्
मग संध्याकाळच्या वेळी शुभ इंदिरा देवीची पूजा करावी.
नानापुष्पैः पल्लवैश्च चित्रैश्चाऽपि विचित्रितम्
नानाविध फुलांनी, पानांनी आणि सुंदर सजावटीने पूजा करावी.
संपूज्या देवनार्योऽपि वहुभिश्चोपचारकैः
देवींचीही अनेक प्रकारच्या उपचारांनी पूजा करावी.
अस्मिन्नहनि सर्वेऽपि विष्णुना मोचिताः पुरा
या दिवशी सर्वजण विष्णूंनी पूर्वी मुक्त केले होते.
लक्ष्म्या सार्द्धं ततो देवा जग्मुः क्षीरोदधौ पुनः
मग लक्ष्मीसमवेत देव पुन्हा क्षीरसागरात गेले.
रचनीयाः सूत्रगर्भाः पर्यंकाश्च सुतूलिकाः
सुताने विणलेली पलंग आणि मऊ गाद्या तयार कराव्यात.
स्थापयेत्तान्सुराँल्लक्ष्मीं वेदघोषसमन्वितः 2.4.9.
वेदमंत्रांच्या घोषासह त्या देवतांना आणि लक्ष्मीला प्रतिष्ठित करावे.
अतोऽत्र विधिवत्कार्या तुष्ट्यै तु सुखसुप्तिका
म्हणून येथे संतोषासाठी योग्य विधीने आरामदायक पलंग तयार करावा.
कुर्यात्तस्य गृहं मुक्त्वा तत्पद्मा क्वाऽपि न व्रजेत्
तिच्यासाठी निवासस्थान करावे; ते नसल्यास पद्मा दुसरीकडे जात नाही.
धनचिन्ता विहीनास्ते कथं रात्रौ स्वपंति हि
ज्यांना धनाची चिंता नाही, ते रात्री किती शांत झोपतात!
स तु दारिद्र्यनिर्मुक्तः स्वजातौ स्यात्प्रतिष्ठितः
जो दारिद्र्यापासून मुक्त होतो, तो आपल्या कुळात प्रतिष्ठित होतो.
पाचयित्वा गव्यदुग्धं सितां दत्त्वा यथोचिताम्
गायीचे दूध उकळून, त्यात योग्य प्रमाणात साखर घालावी.
अन्यच्चतुर्विधं भक्ष्यं दद्याच्छ्रीः प्रीयतामिति
श्री प्रसन्न व्हावी म्हणून चार प्रकारचे अन्नही द्यावे.
प्रबोधसमये लक्ष्मीं बोधयित्वा भुनक्ति या
उठण्याच्या वेळी लक्ष्मीला जागे करून जी मग अन्न खाते—
अभयं प्राप्य विप्रेभ्यो विष्णुभीताः सुरद्विषः
ब्राह्मणांकडून अभय मिळाल्यावर, विष्णूच्या भीतीने देवद्रोही सुरक्षित होतात.
त्वं ज्योतिः श्रीरवीन्द्वग्निविद्युत्सौवर्णतारकाः
तूच प्रकाश आहेस—श्री, सूर्य, चंद्र, अग्नि, वीज, सोने आणि तारे.
या लक्ष्मीर्दिवसे पुण्ये दीपावल्यां च भूतले 2.4.9.
ती लक्ष्मी जी पवित्र दिवशी, दीपावलीला, पृथ्वीवर असते—
दीपदानं ततः कुर्यात्प्रदोषे च तथोल्मुकम्
मग दिवे द्यावेत आणि संध्याकाळी मशालीही द्याव्यात.
दीपवृक्षास्तथा कार्याः शक्त्या देवगृहादिषु
शक्तीनुसार देवळात आणि इतर ठिकाणी दिव्यांची झाडे करावीत.
वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु चत्वरेषु गृहेषु च
झाडांच्या मुळाशी, गोठ्यात, चौकात आणि घरातही.
सर्वं पुरमलंकृत्य प्रदोषे तदनन्तरम्
संपूर्ण नगर सजवून, त्यानंतर संध्याकाळी—
अलंकृतेन भोक्तव्यं नववस्त्रोपशोभिना
नवीन वस्त्रांनी शोभून, सजून भोजन करावे.
अद्य राज्यं बलेर्लोका यथेच्छं क्रीड्यतामिति
आज बळीच्या राज्यातील लोकांनी मनाप्रमाणे खेळावे.
तेभ्यो दद्यात्क्रीडनकं ततः पश्येच्छुभाशुभ्य
त्यांना खेळणी द्यावीत आणि मग शुभ-अशुभ शकुन पाहावेत.