तुलस्या महिमां यस्तु शृणुयान्नित्यमादृतः
जो मनुष्य तुळशीचा महिमा आदराने रोज ऐकतो,
अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्
इथे मी एक प्राचीन कथा उदाहरण म्हणून सांगतो.
पुरा काश्मीरदेशे तु ब्राह्मणौ संबभूवतुः 2.4.8.
पूर्वी काश्मीर देशात दोन ब्राह्मण जन्माला आले.
सर्वभूतदयायुक्तौ सर्वतत्त्वार्थवेदिनौ
ते दोघे सर्व जीवांवर दया करणारे आणि सर्व तत्त्वांचा अर्थ जाणणारे होते.
गच्छतावेकतो विप्रौ कांतारे श्रमविह्वलौ
दोन्ही ब्राह्मण एकत्र प्रवास करत असताना, जंगलात थकून गेले होते.
तयोः सुमेधास्तद्दृष्ट्वा तुलसीकाननं महत्
त्यातल्या सुमेधाने ते मोठं तुळशीचं जंगल पाहिलं.
दृष्ट्वैतद्धरिमेधास्तु उवाच परया मुदा
ते पाहून हरिमेधाने अत्यंत आनंदाने बोलायला सुरुवात केली.
हरिमेधा उवाच किमर्थं विप्र देवेषु तीर्थेषु च व्रतेषु च
हरिमेध म्हणाला — ब्राह्मणा, देव, तीर्थक्षेत्रं आणि व्रतांमध्ये,
आतपो बाधते ह्यावां गत्वैतद्वटसन्निधौ
आपल्याला उन्हामुळे त्रास होतोय; चला त्या वडाच्या झाडाखाली जाऊया.
तस्यच्छायां समाश्रित्य वक्ष्यामि ते यथार्थतः
त्याच्या सावलीत बसून मी तुला खरी गोष्ट सांगतो.
वटं जगाम धर्मज्ञो महत्कोटरसंयुतम्
तो धर्मज्ञ वडाच्या झाडाजवळ गेला, जिथे मोठं बुंध्याचं घरटं होतं.
श्रूयतां विप्रशार्दूल तुलस्यास्तूत्तमां कथाम्
ब्राह्मणश्रेष्ठा, तुळशीची उत्तम कथा ऐक.
पुरा दुर्वाससः शापाद्गतैश्वर्ये पुरंदरे 2.4.8.
पूर्वी दुर्वासांच्या शापामुळे पुरंदराचं राज्य गेलं.
ऐरावतः कल्पतरुश्चन्द्रमाः कमला तथा
एरावत, कल्पवृक्ष, चंद्र आणि कमळही त्याचप्रमाणे गेले.
हरीतक्यादयश्चाऽपि दिव्या ओषधयस्तथा
हरितकी आणि इतर दिव्य औषधी देखील.
ततः पीयूषकलशमजरामरदायकम् अवेक्ष्य मनसा सद्यः परां निर्वृतिमाप ह
मग, ज्या अमृताच्या कलशाने वार्धक्य आणि मृत्यू नाहीसे होतात, तो कलश पाहून त्याच्या मनाला लगेचच अत्यंत समाधान मिळाले.
तस्मिन्पीयूषकलश आनन्दास्रोदबिन्दवः
त्या अमृताच्या कलशात आनंदाच्या प्रवाहातील थेंब होते.
सर्व लक्षणसंपन्ना सर्वाभरणभूषिता
ती सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि सर्व अलंकारांनी सजलेली होती.
तत्रोत्पन्नां तथा लक्ष्मीं तुलसीं च ददुर्हरेः
तेथे उत्पन्न झालेल्या लक्ष्मी आणि तुळशी त्यांनी हरिला दिल्या.
ततोऽतीव प्रियकरा तुलसी जगतां पतेः
मग तुळशी जगाच्या स्वामीला अतिशय प्रिय झाली.
सा तु देवगणैः सर्वैर्विष्णुवत्पूज्यते प्रिया
ती सर्व देवांनी, विष्णूप्रमाणेच प्रिय मानून, पूजली जाते.
तस्मात्तस्या नमस्कारो मया विप्र कृतस्ततः
म्हणून, ब्राह्मण, मी तिला नमस्कार केला.
आराददृश्यत महद्विमानं सूर्यवर्चसम् 2.4.8.
तेव्हा सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असे एक मोठे विमान दिसले.
तथैव तस्माद्वृक्षाच्च पुरुषौ द्वौ विनिर्गतौ
त्याचप्रमाणे त्या वृक्षातून दोन पुरुष बाहेर आले.
प्रणामं चक्रतुस्तौ हि हरिमेधसुमेधयोः
त्या दोघांनी हरिमेध आणि सुमेध यांना नमस्कार केला.
ऊचतुर्विस्मयाविष्टौ तावुभौ देवसन्निभौ
ते दोघे, देवांसारखे दिसणारे आणि आश्चर्यचकित झालेले, बोलू लागले.
हरिमेधसुमेधसावूचतुः मंदारमालां तरुणां धारयंतौ तथाऽमरौ
हरिमेध आणि सुमेध म्हणाले: 'तुम्ही दोघे मंदाराच्या ताज्या माळा घालून अमर झाले आहात.'
इत्युक्तौ ब्राह्मणाभ्यां तावूचतुर्वृक्षनिर्गतौ
ब्राह्मणांनी असे म्हटल्यावर, त्या वृक्षातून आलेल्या दोघांनी उत्तर दिले.
बंध्वादयस्तथा चैव युवामेव न संशयः
बांध्व आणि इतरांसारखेच, नक्कीच तुम्ही दोघेही तरुण आहात, यात शंका नाही.
अप्सरोगणसंवीतः कदाचिन्नंदन वनम्
कधीतरी, अप्सरांच्या समूहांनी वेढलेले, नंदनवनात.