धात्रीफलं भानुवारे परदेशागमं तथा
रविवारी आवळ्याचं फळ, आणि परदेशातून आणलेलं जेवण,
देववेदद्विजातीनां गुरुगोव्रतिनां तथा
देवतांचं, वेद जाणणाऱ्या ब्राह्मणांचं, आणि गुरु व गायीचं व्रत पाळणाऱ्यांचं अन्न,
नरकस्य चतुर्दश्यां तैलाभ्यंगं च कारयेत् नालिकां मूलकं चैव कूष्मांडं च कपित्थकम् 2.4.6.
नरक चतुर्दशीला अंगाला तेल लावावं; तसेच गवत, मुळा, कोहळा आणि कैठ,
रजस्वलांत्यज म्लेच्छ पतितऽव्रतिकैस्तथा
रजस्वला स्त्री, अस्पृश्य, म्लेच्छ, पतित आणि व्रत न पाळणाऱ्यांकडून मिळालेलं अन्न,
एभिर्दृष्टं च काकैश्च सूतिकान्नं च यद्भवेत्
या सर्वांनी किंवा कावळ्यांनी पाहिलेलं, तसेच बाळंतिणीचं अन्न,
क्रमात्कूष्मांडबृहतीतरुणीमूलकं तथा
क्रमाने—कोहळा, बृहती, आणि कोवळ्या मुळ्याचं मूळ,
नारिकेलमलाबुं च पटोलं बृहतीफलम्
नारळ, दुधी भोपळा, परवर आणि बृहतीचं फळ,
शाकान्येतानि वर्ज्यानि क्रमात्प्रतिपदादिषु
हे सर्व शाकं प्रतिपदेला पासून क्रमाने वर्ज्य करावीत,
कार्तिकव्रतिनः पुण्यं यथोक्तव्रतकारिणः
कार्तिक व्रत पाळणारे, सांगितलेल्या नियमांचं पालन करणारे, पुण्य मिळवतात,
श्रोतव्यं नेह भूयो मे विद्यते देवसत्तम
देवतांमध्ये श्रेष्ठ, आता माझ्याकडून ऐकावं असं काही उरलेलं नाही.
तथापि भगवन्किंचित्प्रष्टव्यं मे हृदि स्थितम्
तरीही भगवंत, माझ्या मनात एक प्रश्न आहे जो मी विचारू इच्छितो.
दीपदानस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि ते प्रभो
प्रभो, मी तुझ्याकडून दीपदानाचं महत्त्व ऐकायचं आहे.
तेन पापानि नश्येयुस्तमांसीव भगोदये
त्यामुळे पापं नाहीशी होतात, जसं सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो.
आजन्म यत्कृतं पापं स्त्रिया वा पुरुषेण च
जन्मापासून स्त्री किंवा पुरुषाने जे पाप केलं असेल,
अत्र ते वर्णयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्
इथे मी तुला एक प्राचीन कथा सांगतो.
पुरा द्रविडदेशे तु ब्राह्मणो बुद्धनामकः
पूर्वी द्रविड देशात बुद्ध नावाचा एक ब्राह्मण होता.
तस्याः संसर्गदोषेण क्षीणाऽऽयुर्मृतिमाप्तवान्
तिच्या संगतीमुळे त्याचं आयुष्य कमी झालं आणि त्याला मृत्यू आला.
रताभून्न हि तस्यास्तु लज्जा लोकापवादतः
लोकांच्या निंदेच्या भीतीने तिला त्याच्याशी असलेल्या संबंधाची लाज वाटली नाही.
न संस्कारान्नमल्पं वा भुक्त्वा पर्युषिताशिनी ।। 2.4.7.
ती कधीही अपवित्र किंवा कमी अन्न खायची नाही, आणि शिळं अन्नसुद्धा तिने खाल्लं नाही.
कथायाः श्रवणं चैव न श्रुतं तु तया द्विज
तीनं त्या कथेचं ऐकणंही टाळलं, हे द्विजा.
तस्या गृहं समागच्छद्विद्वान्वै कुत्सनामकः कोपेन रक्तचक्षुः संस्तामुवाचाऽसतीं स्त्रियम्
कुत्सन नावाचा एक विद्वान तिच्या घरी आला; त्याच्या डोळ्यांत राग होता आणि त्यानं त्या निष्ठावान स्त्रीला कठोर शब्दांत बोलावलं.
दुःखहेतुमिमं देहं पूयशोणितपूरितम्
हा देह, जो पू आणि रक्तानं भरलेला आहे, तोच दुःखाचा कारण आहे.
जलबुद्बुदवद्देहो नाशमायाति निश्चितम्
पाण्यातील फुग्यासारखा हा देह नक्कीच नाश पावतो.
तस्मादंतःस्थितं मोहं त्यज मूढे विचारतः
म्हणून, हे मूढे, विचार करून मनातला मोह सोडून दे.
कार्तिके मासि संप्राप्ते स्नानदानादिकं कुरु
कार्तिक महिन्यात आल्यावर स्नान, दान आणि अशा शुभ गोष्टी कर.
लक्षवर्त्यादिकं चैव लक्षपद्मादिकं तथा
लाख दिवे, लाख कमळे आणि अशी इतर अर्पणेही कर.
धारणं पारणं चैव कुरु भक्त्या हि कार्तिके
कार्तिक महिन्यात भक्तीभावाने धारणा आणि पारणा कर.
सर्वपापप्रशमनं सर्वोपद्रवनाशनम् 2.4.7.
या सर्व कृती सर्व पापं दूर करतात आणि सर्व संकटांचा नाश करतात.
दीपो हरेः प्रियकरः कार्तिके मासि निश्चितम्
कार्तिक महिन्यात दीप हा हरिला नक्कीच प्रिय असतो.
पुरा कश्चिद्द्विजवरो नाम्ना हरिकरो ह्यभूत्
पूर्वी हरिकर नावाचा एक श्रेष्ठ ब्राह्मण होता.