दामोदरं नमस्कृत्य कुर्यात्संकल्पमादितः
दामोदराला नमस्कार करून, प्रथम मनाशी निश्चय करावा.
कार्तिकस्य व्रतं कर्तुमनुज्ञां दातुमर्हसि
कार्तिक महिन्याचं व्रत घ्यायचं आहे, यासाठी तू मला परवानगी द्यावी.
इति संप्रार्थ्य विधिना कार्तिकव्रतमाचरेत् कलौ च स्वर्गगमनकारणं श्रूयतां हि तत्
असं विधीपूर्वक विनंती करून, कार्तिक व्रताचं पालन करावं. कलियुगात स्वर्गप्राप्तीचं कारण काय आहे, ते आता ऐक.
तस्मात्पुण्यफलः प्रोक्तो वैशाखो नर्मदातटे
म्हणून वैशाख महिन्याचं पुण्य विशेषतः नर्मदेच्या काठी सांगितलं आहे.
तस्मान्महाफलः प्रोक्तः कार्तिको जलमात्रके
म्हणून कार्तिक महिन्याचं मोठं फळ, अगदी फक्त पाण्यानेही मिळतं असं सांगितलं आहे.
एकतः कार्तिकस्नानं ब्रह्मणा तुलया धृतम्
एकीकडे ब्रह्मदेवाने तराजूत कार्तिकस्नानाचं वजन केलं.
अवश्यं तैः कृतं विद्धि कार्तिकस्नानमादरात् 2.4.3.
त्यांनी आदराने कार्तिकस्नान नक्कीच केलं पाहिजे, असं समज.
भूमिशय्या ब्रह्मचर्य्यं तथा द्विदलवर्जनम्
जमिनीवर झोपणं, ब्रह्मचर्य पाळणं आणि दोन भाग झालेल्या डाळी टाळणं—
कार्तिके मासि कुर्वंति जीवन्मुक्तास्त एव हि
हे सर्व कार्तिक महिन्यात जीवंत असतानाच मुक्त झालेले लोक करतात.
न कार्तिकसमं काम्यं मोक्षदानं न कार्तिकात्
कार्तिकसारखं मोक्ष देणारं दुसरं काहीच नाही, आणि कार्तिकपेक्षा श्रेष्ठही नाही.
श्रीकृष्णेन तु कामार्थं मोक्षार्थं नारदेन च
श्रीकृष्णाने कामासाठी, आणि नारदाने मोक्षासाठी—
अरुण उवाच ब्रूहि भास्कर सर्वात्मन्कदाऽऽरभ्य व्रतं कृतम्
अरुण म्हणाला: सर्वांच्या आत्मा असलेल्या भास्करा, हे व्रत कधीपासून सुरू झालं, ते मला सांग.
अहं विष्णुश्च शर्वश्च देवी विघ्नेश्वरस्तथा
मी, विष्णू, शर्व, देवी आणि विघ्नेश्वर—
अस्माकं सर्व एवैते भेदा विद्धि खगेश्वर
हे सर्व आमचेच रूप आहेत, हे जाण, पक्षीराज.
कर्तव्यं कार्तिकस्नानं सर्वपापापनुत्तये
सर्व पाप दूर करण्यासाठी कार्तिकस्नान करावं.
इषपूर्णां समारभ्य यावत्कार्तिकपूर्णिमा
ईषा पौर्णिमेपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत—
देवीपक्षं समारभ्य महारात्रिचतुर्दशी 2.4.3.
देवी पक्षापासून सुरू करून, महा रात्र म्हणजे चतुर्दशीपर्यंत.
गणपक्षं समारभ्य कृष्णा या कार्तिके भवेत्
गणपक्षापासून सुरू होणारा कार्तिक महिन्यातील कृष्ण पक्ष.
एकादशीं समारभ्य आश्विनस्याऽसितेतराम् कृतं येन तु तस्य स्यात्परितुष्टो जनार्दनः
आश्विन महिन्याच्या कृष्णपक्षातील एकादशीपासून जो हे करतो, त्याच्यावर जनार्दन प्रसन्न होतो.
न कार्तिकसमो मासो न काशीसदृशी पुरी
कार्तिकासारखा दुसरा कोणताही महिना नाही आणि काशी शहरासारखे दुसरे कोणतेही शहर नाही.
प्रसंगाद्वा बलात्कारैर्ज्ञात्वाज्ञात्वा कृतं भवेत्
हे काम जाणूनबुजून किंवा नकळत, संगतीने किंवा जबरदस्तीने केले तरी पूर्ण होते.
स्नानार्थं चेन्न सामर्थ्यं दत्वान्यस्मै धनादिकम्
स्नान करण्याची शक्ती नसेल तर दुसऱ्याला धन किंवा इतर वस्तू द्याव्यात.
अथवा कार्तिकस्नानं ये कुर्वंति द्विजातयः
किंवा जे द्विज कार्तिकस्नान करतात—
राधादामोदरः पूज्यः कार्तिके तु विशेषतः
कार्तिक महिन्यात विशेषतः राधा आणि दामोदर यांची पूजा करावी.
स्वर्णस्य वाथ रौप्यस्याऽप्यभावे शुल्बजामपि
सोने किंवा चांदी नसेल तर तांब्याच्या वस्तूही चालतात.
दामोदरस्य राधायास्तुलस्यधोऽर्चयंति ये
जे लोक तुळशीच्या खाली दामोदर आणि राधेची पूजा करतात—
अपि पापसहस्राढ्यः कार्तिकस्नानतो नरः 2.4.3.
कार्तिकस्नान केल्याने हजारो पापांनी भारलेला मनुष्यही शुद्ध होतो.
तुलस्यभावे कर्तव्या पूजा धात्रीतले खग
तुळशी नसेल तर आवळ्याच्या झाडाखाली पूजा करावी, हे पक्षराज.
अप्रत्यक्षाः सर्वदेवाः प्रत्यक्षो भगवानयम्
सर्व देव प्रत्यक्ष दिसत नाहीत, पण हा भगवान प्रत्यक्ष आहे.
एतदाराधनेऽशक्तः प्रतिमां पूजयेन्नरः
अशा प्रकारे पूजा करणे शक्य नसेल तर मूर्तीची पूजा करावी.