कार्तिके मासि विप्रेंद्र यस्तु गीतां पठेन्नरः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कार्तिक महिन्यात जो मनुष्य गीता वाचतो,
गीतायास्तु समं शास्त्रं न भूतं न भविष्यति 2.4.2.
गीतेसारखे शास्त्र ना कधी झाले, ना कधी होईल.
एकेनाऽध्यायपाठेन सर्वपापकृतोऽपि च
एक अध्याय जरी वाचला, तरी सर्व पापे केलेल्या माणसालाही,
* शालिग्रामशिलादानं यः कुर्यात्कार्तिके मुने
जो कोणी कार्तिक महिन्यात शाळिग्राम शिला दान करतो, हे मुनी,
* शालिग्रामं समभ्यर्च्य श्रोत्रियाय महामुने
शाळिग्रामाची पूजा करून, तो विद्वान ब्राह्मणाला देतो, हे महर्षी,
सप्तसागरपर्यंतं भूदानाद्यत्फलं भवेत्
सात समुद्रांपर्यंतची जमीन दान केल्याचे जे फळ मिळते,
शालिग्रामशिलादानात्कार्तिके ब्राह्मणी यथा
कार्तिक महिन्यात शाळिग्राम शिला दान केल्याने, ब्राह्मण स्त्रीलाही तसंच फळ मिळतं.
* तस्मात्तु कार्तिके मासि स्नानदानपुरःसरम्
म्हणून कार्तिक महिन्यात स्नान आणि दान करून,
ब्रह्मोवाच भूयः शृणुष्व विप्रेंद्र कार्तिकस्य च वैभवम्
ब्रह्मा म्हणाले: हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, पुन्हा एकदा कार्तिक महिन्याचे माहात्म्य ऐक.
पौर्णमासीं समारभ्य पौर्णमास्यां समापयेत्
पौर्णिमेपासून व्रत सुरू करून, पुढच्या पौर्णिमेला ते पूर्ण करावे.
दामोदरं नमस्कृत्य कुर्यात्संकल्पमादितः
दामोदराला नमस्कार करून, प्रथम मनाशी निश्चय करावा.
कार्तिकस्य व्रतं कर्तुमनुज्ञां दातुमर्हसि
कार्तिक महिन्याचं व्रत घ्यायचं आहे, यासाठी तू मला परवानगी द्यावी.
इति संप्रार्थ्य विधिना कार्तिकव्रतमाचरेत् कलौ च स्वर्गगमनकारणं श्रूयतां हि तत्
असं विधीपूर्वक विनंती करून, कार्तिक व्रताचं पालन करावं. कलियुगात स्वर्गप्राप्तीचं कारण काय आहे, ते आता ऐक.
तस्मात्पुण्यफलः प्रोक्तो वैशाखो नर्मदातटे
म्हणून वैशाख महिन्याचं पुण्य विशेषतः नर्मदेच्या काठी सांगितलं आहे.
तस्मान्महाफलः प्रोक्तः कार्तिको जलमात्रके
म्हणून कार्तिक महिन्याचं मोठं फळ, अगदी फक्त पाण्यानेही मिळतं असं सांगितलं आहे.
एकतः कार्तिकस्नानं ब्रह्मणा तुलया धृतम्
एकीकडे ब्रह्मदेवाने तराजूत कार्तिकस्नानाचं वजन केलं.
अवश्यं तैः कृतं विद्धि कार्तिकस्नानमादरात् 2.4.3.
त्यांनी आदराने कार्तिकस्नान नक्कीच केलं पाहिजे, असं समज.
भूमिशय्या ब्रह्मचर्य्यं तथा द्विदलवर्जनम्
जमिनीवर झोपणं, ब्रह्मचर्य पाळणं आणि दोन भाग झालेल्या डाळी टाळणं—
कार्तिके मासि कुर्वंति जीवन्मुक्तास्त एव हि
हे सर्व कार्तिक महिन्यात जीवंत असतानाच मुक्त झालेले लोक करतात.
न कार्तिकसमं काम्यं मोक्षदानं न कार्तिकात्
कार्तिकसारखं मोक्ष देणारं दुसरं काहीच नाही, आणि कार्तिकपेक्षा श्रेष्ठही नाही.
श्रीकृष्णेन तु कामार्थं मोक्षार्थं नारदेन च
श्रीकृष्णाने कामासाठी, आणि नारदाने मोक्षासाठी—
अरुण उवाच ब्रूहि भास्कर सर्वात्मन्कदाऽऽरभ्य व्रतं कृतम्
अरुण म्हणाला: सर्वांच्या आत्मा असलेल्या भास्करा, हे व्रत कधीपासून सुरू झालं, ते मला सांग.
अहं विष्णुश्च शर्वश्च देवी विघ्नेश्वरस्तथा
मी, विष्णू, शर्व, देवी आणि विघ्नेश्वर—
अस्माकं सर्व एवैते भेदा विद्धि खगेश्वर
हे सर्व आमचेच रूप आहेत, हे जाण, पक्षीराज.
कर्तव्यं कार्तिकस्नानं सर्वपापापनुत्तये
सर्व पाप दूर करण्यासाठी कार्तिकस्नान करावं.
इषपूर्णां समारभ्य यावत्कार्तिकपूर्णिमा
ईषा पौर्णिमेपासून कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत—
देवीपक्षं समारभ्य महारात्रिचतुर्दशी 2.4.3.
देवी पक्षापासून सुरू करून, महा रात्र म्हणजे चतुर्दशीपर्यंत.
गणपक्षं समारभ्य कृष्णा या कार्तिके भवेत्
गणपक्षापासून सुरू होणारा कार्तिक महिन्यातील कृष्ण पक्ष.
एकादशीं समारभ्य आश्विनस्याऽसितेतराम् कृतं येन तु तस्य स्यात्परितुष्टो जनार्दनः
आश्विन महिन्याच्या कृष्णपक्षातील एकादशीपासून जो हे करतो, त्याच्यावर जनार्दन प्रसन्न होतो.
न कार्तिकसमो मासो न काशीसदृशी पुरी
कार्तिकासारखा दुसरा कोणताही महिना नाही आणि काशी शहरासारखे दुसरे कोणतेही शहर नाही.