अन्नं हि सर्वभूतानां प्राणभूतं परं विदुः
सर्व जीवांना अन्न हेच प्राण आहे, असे मानले जाते.
तीर्थस्नानेन किं तस्य देवयात्रादिनाऽपि किम् 2.4.2.
तीर्थस्नानाने किंवा देवांच्या यात्रेने काय मिळते?
सत्यकेतुर्द्विजः पूर्वं चान्नदानेन केवलम्
सत्यकेतू नावाचा एक ब्राह्मण पूर्वी फक्त अन्नदान करायचा.
* कार्तिकव्रतनिष्ठस्तु कुर्याद्गोदानमुत्तमम्
पण जो कार्तिक व्रताला निष्ठावान असतो, त्याने उत्तम गोधन करावे.
गोदानात्परमं दानं संसारार्णवतारकम्
गोधन हेच सर्वात श्रेष्ठ दान आहे, जे माणसाला संसाराच्या समुद्रातून पार नेते.
* कार्तिके मासि विप्रेंद्र दत्त्वा दानान्यनेकशः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कार्तिक महिन्यात अनेक वेळा दान दिल्यावर,
नामस्मरणमाहात्म्यं मया वक्तुं न शक्यते
मी नामस्मरणाचे महत्त्व सांगूच शकत नाही.
* गोविंद गोविंद हरे मुरारे गोविंद गोविंद् मुकुंद कृष्ण
गोविंदा, गोविंदा, हरे, मुरारे, गोविंदा, गोविंदा, मुकुंद, कृष्ण.
श्लोकार्द्धं श्लोकपादं वा नित्यं भागवतोद्भवम्
कोणी रोज भागवत ग्रंथातील अर्धा श्लोक किंवा एक ओळ जरी म्हणाली,
यैर्न श्रुतं भागवतं पुराणं नाराधितो वै पुरुषः पुराणः
जे लोक भागवत पुराण ऐकले नाहीत किंवा त्या सनातन पुरुषाची पूजा केली नाही,
कार्तिके मासि विप्रेंद्र यस्तु गीतां पठेन्नरः
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, कार्तिक महिन्यात जो मनुष्य गीता वाचतो,
गीतायास्तु समं शास्त्रं न भूतं न भविष्यति 2.4.2.
गीतेसारखे शास्त्र ना कधी झाले, ना कधी होईल.
एकेनाऽध्यायपाठेन सर्वपापकृतोऽपि च
एक अध्याय जरी वाचला, तरी सर्व पापे केलेल्या माणसालाही,
* शालिग्रामशिलादानं यः कुर्यात्कार्तिके मुने
जो कोणी कार्तिक महिन्यात शाळिग्राम शिला दान करतो, हे मुनी,
* शालिग्रामं समभ्यर्च्य श्रोत्रियाय महामुने
शाळिग्रामाची पूजा करून, तो विद्वान ब्राह्मणाला देतो, हे महर्षी,
सप्तसागरपर्यंतं भूदानाद्यत्फलं भवेत्
सात समुद्रांपर्यंतची जमीन दान केल्याचे जे फळ मिळते,
शालिग्रामशिलादानात्कार्तिके ब्राह्मणी यथा
कार्तिक महिन्यात शाळिग्राम शिला दान केल्याने, ब्राह्मण स्त्रीलाही तसंच फळ मिळतं.
* तस्मात्तु कार्तिके मासि स्नानदानपुरःसरम्
म्हणून कार्तिक महिन्यात स्नान आणि दान करून,
ब्रह्मोवाच भूयः शृणुष्व विप्रेंद्र कार्तिकस्य च वैभवम्
ब्रह्मा म्हणाले: हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, पुन्हा एकदा कार्तिक महिन्याचे माहात्म्य ऐक.
पौर्णमासीं समारभ्य पौर्णमास्यां समापयेत्
पौर्णिमेपासून व्रत सुरू करून, पुढच्या पौर्णिमेला ते पूर्ण करावे.
दामोदरं नमस्कृत्य कुर्यात्संकल्पमादितः
दामोदराला नमस्कार करून, प्रथम मनाशी निश्चय करावा.
कार्तिकस्य व्रतं कर्तुमनुज्ञां दातुमर्हसि
कार्तिक महिन्याचं व्रत घ्यायचं आहे, यासाठी तू मला परवानगी द्यावी.
इति संप्रार्थ्य विधिना कार्तिकव्रतमाचरेत् कलौ च स्वर्गगमनकारणं श्रूयतां हि तत्
असं विधीपूर्वक विनंती करून, कार्तिक व्रताचं पालन करावं. कलियुगात स्वर्गप्राप्तीचं कारण काय आहे, ते आता ऐक.
तस्मात्पुण्यफलः प्रोक्तो वैशाखो नर्मदातटे
म्हणून वैशाख महिन्याचं पुण्य विशेषतः नर्मदेच्या काठी सांगितलं आहे.
तस्मान्महाफलः प्रोक्तः कार्तिको जलमात्रके
म्हणून कार्तिक महिन्याचं मोठं फळ, अगदी फक्त पाण्यानेही मिळतं असं सांगितलं आहे.
एकतः कार्तिकस्नानं ब्रह्मणा तुलया धृतम्
एकीकडे ब्रह्मदेवाने तराजूत कार्तिकस्नानाचं वजन केलं.
अवश्यं तैः कृतं विद्धि कार्तिकस्नानमादरात् 2.4.3.
त्यांनी आदराने कार्तिकस्नान नक्कीच केलं पाहिजे, असं समज.
भूमिशय्या ब्रह्मचर्य्यं तथा द्विदलवर्जनम्
जमिनीवर झोपणं, ब्रह्मचर्य पाळणं आणि दोन भाग झालेल्या डाळी टाळणं—
कार्तिके मासि कुर्वंति जीवन्मुक्तास्त एव हि
हे सर्व कार्तिक महिन्यात जीवंत असतानाच मुक्त झालेले लोक करतात.
न कार्तिकसमं काम्यं मोक्षदानं न कार्तिकात्
कार्तिकसारखं मोक्ष देणारं दुसरं काहीच नाही, आणि कार्तिकपेक्षा श्रेष्ठही नाही.