प्रविश्य च राजा सह प्रियया सुधाधवलसलिलपूर्णां वापीमपश्यत्
राजा आपल्या प्रियेबरोबर आत गेला आणि अमृतासारख्या शुभ्र पाण्याने भरलेली एक विहीर पाहिली.
वापीं दर्दुरैः पूर्णां दृष्ट्वैव च तां तस्या एव तीरे तया देव्यातिष्ठत्
त्या विहिरीत बेडूक भरलेले पाहून, तो राणीबरोबर त्याच काठी उभा राहिला.
अथ तां देवीं राजाब्रवीत्
मग राजाने राणीला सांगितले.
सा च तद्वचः श्रुत्वा तीर्थवापीं न्यमज्जन्न पुनरुदमज्जत्
ती त्याचे बोलणे ऐकून तीर्थाच्या विहिरीत उडी मारून पुन्हा वर आली.
वापीं दर्दुरैर् पूर्णां दृष्ट्वा आज्ञापयामास भृत्यान्सर्वदर्दुरवधः क्रियतामिति
विहिरीत बेडूक भरलेले पाहून, त्याने आपल्या नोकरांना आज्ञा दिली, "सर्व बेडूक मारून टाका."
यो ममार्थी स तैर्ददुरैरुपायनैर्मामनुतिष्ठेत्
जो कोणी मला इच्छित असेल, त्याने त्या बेडकांच्या भेटवस्तूंनी माझा सन्मान करावा.
अथ कश्चिन्महान्दर्दुरो दर्दुरवधे क्रियमाणे सर्वासु दिक्ष्वभ्यगात् ।। ५.२.८४.
मग सर्व दिशांना बेडकांचा नाश होत असताना, एक मोठा बेडूक तिथे प्रकट झाला.
उपेत्य चैनमुवाचेदं ज्ञात्वा क्रोधवशंगतम्
तो त्याच्याजवळ गेला आणि त्याला रागाने भरलेला पाहून असे म्हणाला.
श्लोकश्चात्र भवति प्रक्षीयते महाधर्मो जनानां परिजानताम्
इथे एक श्लोक आहे — 'सत्य जाणणाऱ्यांच्या मोठ्या पुण्याचा क्षय होतो.'
तमेवं वादिनमिष्टजनवियोगे शाकपरीतात्मानं स राजा प्रोवाच
आपल्या प्रियजनांच्या वियोगाने व्याकुळ झालेल्या त्या बोलणाऱ्याला राजाने उत्तर दिले.
एतैर्दुरात्मभिर्म स्त्री भक्षिता सर्वथैव त्विम वध्या दर्दुराः
हे दुष्ट बेडूक माझ्या पत्नीला नक्कीच खाऊन टाकले आहेत; म्हणून हे बेडूक मारलेच पाहिजेत.
स तद्वाक्यमुपश्रुत्य व्यथितेंद्रियमनाः प्रोवाच प्रसीद राजन्नहमायुर्नामभूपालः
हे शब्द ऐकून, मन आणि इंद्रिये दुःखाने भरलेली, तो म्हणाला, 'राजा, कृपा करा; माझे नाव आयुर आहे, हे भूमिपती.'
प्राप्ता सा मम दुहिता अत्रास्ते नागचूडो नागराजः
'माझी मुलगी इथे आली आहे; इथे नागचूड नावाचा नागांचा राजा आहे.'
तामब्रवीद्राजा तां स्मृत्वानीय मे दीयतामिति
राजा म्हणाला, 'ती आठव आणि तिला इथे आणून मला दे.'
अथैनां स्मृत्वा राज्ञे अदात्
मग त्याने तिला आठवून राजाला दिले.
मयावहसितो गालवो महान्मुनिः तपसा कर्शितांगः
महान ऋषी गालव, तपाने कृश झालेला, त्याची मी चेष्टा केली होती.
प्रसादितस्तु विप्रः प्रत्युवाच ५.२.८४.
पण ब्राह्मण प्रसन्न झाल्यावर त्याने उत्तर दिले.
अवितथोऽयं मम शापस्तस्मादन्यजन्मनि दर्दुरराजो भूत्वा त्वं हि दुहितरमिक्ष्वाकुकुलोत्पन्नाय सर्वगुणान्विताय दत्त्वा यदा यास्यसि महाकालवने तस्योत्तरदिग्भागे तदा लिंगस्य दर्शनेन मुक्तिमवाप्स्यसि
'माझा हा शाप खोटा नाही; म्हणून, दुसऱ्या जन्मी तू बेडकांचा राजा होशील. जेव्हा तू आपल्या सर्व गुणांनी युक्त आणि इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेल्या मुलीचे दुसऱ्याला दान करून, महाकाळवनाच्या उत्तरेकडे जाशील, तेव्हा त्या लिंगाचे दर्शन घेऊन तुला मुक्ती मिळेल.'
दुहिता कियत्पातालं यास्यति स्मृता चागमिष्यति
'तुझी मुलगी थोडा काळ पाताळात जाईल, पण आठवली की परत येईल.'
तस्योत्तरे लिंगं ददर्श तस्य दर्शनादनेकमा णिक्यरचितं सिद्धगन्धर्वसेवितं विमानवरमारुह्य शक्रलोकं गतः
त्याच्या उत्तरेला त्याने लिंग पाहिले; त्याचे दर्शन घेऊन, अनेक दिव्यांनी बनवलेल्या आणि सिद्ध-गंधर्वांनी सेविलेल्या सुंदर विमानात बसून तो इंद्रलोकात गेला.
तस्य माहात्म्यमवलोक्य देवाचार्यो बृहस्पतिर्वाक्यं जगाद
त्याचे महात्म्य पाहून, देवांचे गुरु बृहस्पती म्हणाले.
अहो लिंगस्य माहात्म्यमहो लिंगस्य वैभवम्
'वा! या लिंगाचे महात्म्य! वा! या लिंगाचे वैभव!''
आयुराख्यो हि भूपालो मुक्तो दर्दुरतां गतः
'आयुर नावाचा राजा, बेडूकपणातून मुक्त होऊन, त्याला मोक्ष मिळाला.'
इति तद्वचनं श्रुत्वा देवाचार्यस्य पार्वति
देवगुरु बृहस्पतींचे हे शब्द ऐकून, पार्वती...
यस्माद्दर्दुरभूपालो मुक्तो दर्दुरयोनितः
दर्दुर देशाचा राजा जेव्हा मुक्त झाला, तेव्हा तो दर्दुराच्या गर्भातून सुटला.
उत्तरेश्वरदेवश्च शापपापप्रणोदकः
उत्तरेश्वर, हे प्रभो, शापामुळे आलेले पाप दूर करणारा आहे.
भुक्तिमुक्तिप्रदो देवि महापातकनाशनः दर्दुरो हि दुराधर्षः स चापीश्वरतां गतः ५.२.८४.
तो दोन्ही, भोग आणि मुक्ती देणारा आहे, देवी. तो मोठ्या पापांचा नाश करतो. दर्दुर खरोखरच जिंकता येणार नाही असा आहे, आणि त्याने प्रभुत्व मिळवलं आहे.
उत्तराशामथो गत्वा यः पश्येदुत्तरेश्वरम्
जो कोणी उत्तरेकडील दिशेला जाऊन उत्तरेश्वराचे दर्शन घेतो,
सुभगः सर्वदा दांतः सुरूपः पुत्रवानिति
तो नेहमीच भाग्यवान, संयमी, सुंदर आणि पुत्रवान होतो.
या वृद्धिस्तु कुबेरस्य शक्रस्य च यमस्य च जायते नात्र सन्देह उत्तरेश्वरदर्शनात
कुबेर, शक्र आणि यम यांना जी समृद्धी मिळते, ती उत्तरेश्वराचे दर्शन घेतल्यामुळेच मिळते, यात काही शंका नाही.