स्कन्दपुराणम्

बिल्व उवाच संसारे पार्थिवाः श्रेष्ठाः समर्था लोकपालने

बिल्व म्हणाला: या जगात राजे श्रेष्ठ आहेत, ते लोकांचे रक्षण करू शकतात.

पितरः पार्थिवानां तु किं त्वं बिल्व न मन्यसे

राजांच्या पितरांना तू महत्त्व देत नाहीस का, बिल्व?

एवं कौतूहले जाते कपिलो द्विजसत्तमः ५.२.८३.

अशी जिज्ञासा निर्माण झाल्यावर कपिल हा श्रेष्ठ ब्राह्मण—

वज्रेण स द्विधा छिन्नः कपिलो ब्रह्मविद्यया

कपिल ब्रह्मविद्येच्या सामर्थ्याने वज्राने दोन तुकडे झाला.

स्तुतोऽहं विविधैः स्तोत्रैः सम्यगाराधितो ह्यहम्

माझी विविध स्तोत्रांनी स्तुती झाली आणि मी योग्य प्रकारे पूजिला गेलो.

द्विजः समागतो बिल्वं पुनः सख्यमभूत्तयोः

द्विज पुन्हा आला आणि बिल्वाशी त्याचं पुन्हा मैत्र झालं.

वामपादेन चाप्येनं बिल्वो विप्रमताडयत्

मग बिल्वानं डाव्या पायानं त्या ब्राह्मणाला मारलं.

न मृतिं न व्यथां तस्य तद्वज्रमकरोत्पुनः

त्या आघातानं त्याला ना मृत्यू आला, ना काही वेदना झाली.

नारायणमथासाद्य प्रार्थयामास चेप्सितम् प्रोवाच प्रणतो विष्णुमिदं देवि महामनाः

नंतर नारायणाजवळ जाऊन तिनं आपली इच्छा सांगितली आणि वाकून, त्या महान मनाच्या देवीने विष्णूला असे शब्द सांगितले.

सखा मम हृषीकेश स च मामाह नित्यशः

"हे हृषीकेश, तो माझा मित्र आहे, आणि तो नेहमी मला हेच सांगतो."

पिशाचस्यापि यक्षस्य न चैवान्यस्य कस्यचित्

"पिशाच, यक्ष किंवा दुसरा कुणीही—"

एवमुक्तस्तु बिल्वेन स देवः पुरुषोत्तमः

बिल्वानं असं म्हटल्यावर, तो देव पुरुषोत्तम—

स प्रविश्याश्रमं देवं कपिलेन प्रपूजितः ।। ५.२.८३.

तो आश्रमात गेला आणि कपिलानं त्याचं सन्मानानं स्वागत केलं.

भगवन्ब्राह्मणश्रेष्ठ वेदवेदांगपारग

"भगवंत, ब्राह्मणांमध्ये श्रेष्ठ, वेद आणि त्यांचे उपवेद जाणणारा—"

प्रसादितोऽहं बिल्वेन नृपेंद्रेण पुनःपुनः

"राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या बिल्वानं मला वारंवार संतुष्ट केलं आहे."

त्वया प्रोक्तं बिभेमीति ब्रूहि तस्मादनुग्रहात्

"तुम्ही म्हणालात, 'मला भीती वाटते.' कृपेनं हे त्याला सांगा."

कपिलस्त्वेवमुक्तो वै विष्णुना मधुरं वचः

विष्णूनं असं म्हटल्यावर, कपिलानं गोड शब्द बोलले.

नाहं वक्ष्ये बिभेमीति तेनोक्तं नोच्यते मया उवाच चक्रमुद्यम्य भयं विप्रस्य दर्शयन्

"मी 'मला भीती वाटते' असं म्हणणार नाही. म्हणून मी ते उच्चारत नाही." असं म्हणून त्यानं चक्र उचललं आणि ब्राह्मणाला भीती दाखवली.

न चेद्वक्ष्यसि भीतोऽहं चक्रं ते प्रहरामि वै

"जर तू 'मला भीती वाटते' असं म्हणणार नाहीस, तर मी भीतीनं तुला माझ्या चक्रानं मारीन!"

कपिल उवाच किं वृथा प्रियचक्रस्य विष्णो क्लेशमिहेच्छसि

कपिला म्हणाला: "विष्णू, तुझ्या प्रिय चक्राला उगाच त्रास का देतोस?"

ततः स मुष्टिमादाय कुशानां कपिलस्तदा

मग कपिलानं कुशांचं एक मूठ उचललं.

अद्य गर्वं च दर्पं च बलं यच्च तवाद्भुतम्

"आज तुझा गर्व, अहंकार आणि तुझं अद्भुत बळ—"

ततो युद्धं समभवत्तुमुलं लोमहर्षणम् ५.२.८३.

मग तिथे एक जबरदस्त आणि अंगावर काटा आणणारे युद्ध सुरू झालं.

दिव्यास्त्राणां कुशानां च युद्धं समभवद्दृढम्

दिव्य अस्त्रं आणि कुशांच्या पात्यांमध्ये जोरदार युद्ध झाले.

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा सुरैः परिवृतस्तदा

त्याच वेळी ब्रह्मा देवतांच्या वेढ्यात तिथे प्रकट झाला.

भगवन्भूतभव्येश भवबंधभयापह

हे भगवंत, भूत आणि भविष्याचे स्वामी, संसारबंधनाच्या भीतीचा नाश करणारे प्रभो,

समाराध्य जगन्नाथ शक्रा द्यास्त्रिदिवौकसः

जगन्नाथा, तुझी योग्य रीतीने पूजा करून, इंद्र आणि इतर स्वर्गातील देवतांनी

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ब्रह्मापासून ते अगदी लहान गवताच्या पात्यापर्यंत, सर्व चराचरांसह हे तिन्ही लोक

तेनैकेन विशुद्धेन सर्वगेन महात्मना

त्या एकाच शुद्ध, सर्वत्र व्यापलेल्या, महान आत्म्यामुळे