तिस्रस्तस्याभवन्भार्यास्तत्तुल्याः सुमनोहराः
त्याला तीन पत्नी होत्या, सगळ्याच त्याच्यासारख्या सुंदर आणि मनमोहक.
कदा मृगरसाविष्टो देवाद्वै वातरंहसा
एकदा देवांच्या प्रेरणेने त्याला शिकार करण्याची तीव्र इच्छा झाली.
गजेंद्रमृगशार्दूलसिंहसंबरसंकुलम्
त्या जंगलात हत्ती, हरिण, वाघ, सिंह आणि रानगवे भरपूर होते.
तस्मिन्वने सुविस्तीर्णं कदलीखंडमंडितम्
त्या विस्तीर्ण अरण्यात केळीच्या घड्यांनी ते सजलेलं होतं.
ददर्श दर्पणस्वच्छं सरो नीरजराजितम्
त्याला तिथे आरशासारखं स्वच्छ, कमळांनी भरलेलं एक सरोवर दिसलं.
ददर्श कन्यां तत्रैव काननस्येव देवताम्
त्या ठिकाणी त्याला जणू वनदेवताच भासावी अशी एक सुंदर कन्या दिसली.
चित्रन्यस्त इव क्षिप्रमभूद्विस्मयनिश्चलः
तो जणू एखाद्या चित्रात रंगवला गेला असावा, असं वाटावं इतका तो आश्चर्याने स्तब्ध झाला.
कन्दर्पकोटिसदृशं विश्रान्तं नृपमब्रवीत् 5.2.70.
ती कन्या, जी कोटी कोटी मदनासारखी सुंदर होती, तिने विश्रांती घेत असलेल्या राजाशी बोलली.
तपोरतस्य शांतस्य सर्वदा ब्रह्मचारिणः
ती नेहमीच तपश्चर्येला आणि ब्रह्मचर्याला वाहिलेल्या, शांत अशा व्यक्तीला उद्देशून म्हणाली—
इति तस्या वचः श्रुत्वा मन्मथेनाकुलीकृतः
तिचं बोलणं ऐकून तो राजा प्रेमाने पूर्णपणे भारावून गेला.
मम प्राणव्ययः सुभ्रूस्त्वां विना समुपस्थितः
सुंदर भुवई असलेल्या कन्ये, तुझ्याशिवाय माझं प्राणसुद्धा आता टिकणार नाही.
त्यज्यते प्राप्तममृतं यदेतद्बुद्धिलाघवम्
मिळालेलं अमृतसुद्धा सोडून दिलं जातं—मनाची चंचलता अशीच असते.
भज मामनवद्यांगि तवेतद्वदनामृतम्
हे निष्कलंक अंग असलेल्या सखी, मला सेवा कर. तुझे मधुर बोल म्हणजे माझ्यासाठी अमृतच आहे.
स्वयं पिबामि चेद्विद्धि परलोकगतं हि माम्
जर मीच ते प्यायलो, तर समज की मी या जगातून निघून गेलो आहे.
भ्रष्टायां मयि तातस्य विनष्टे कन्यकाफले
माझा नाश झाला, तर तुझ्या वडिलांच्या कन्येचे फळही नष्ट होते.
यदि ते परमं प्रेम ममोपरि महीपते
राजा, जर तुझ्या मनात माझ्याविषयी अत्यंत प्रेम असेल,
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा नान्यथा मे भविष्यति
तिचे ते शब्द ऐकून, मी दुसरे काही करणार नाही.
गत्वा ययाचे प्रणतः स्थितं निजतपोवने 5.2.70.
तो आपल्या आश्रमात असलेल्या त्या महात्म्याजवळ गेला आणि नम्रपणे विनंती केली.
तत्रैव संगतो राजा मन्मथेन वशीकृतः
तेथे, कामाच्या प्रभावाखाली आलेला राजा तिच्याशी एकरूप झाला.
कदलीखण्डकुञ्जेषु रम्यासु वनराजिषु सिषेवे चारु सुरतं स विदग्धोऽतिमुग्धया
केळीच्या झाडांच्या बगिच्यात, सुंदर वनरांगांमध्ये, त्या चतुराने अतिशय निरागस युवतीसोबत रम्य प्रेमाचा आनंद घेतला.
एवं हि वसतस्तस्य दुर्द्धर्षस्य वरा नने
अशा प्रकारे तो दुर्जय त्या उत्तम वनांत राहू लागला.
ज्वलितो विकटाकारो दंष्ट्रोत्कटकटाननः जहार मन्मथाविष्टो रूपयौवनशालिनीम्
तेव्हा एक प्रज्वलित, भयंकर रूप असलेला, मोठ्या दातांचा राक्षस, प्रेमाने वेडावलेल्या त्या रूपवान व तरुण स्त्रीला पळवून नेला.
राजा च तां हृतां दृष्ट्वा वियोगविषमूर्छितः
राजाने ती हरवलेली पाहिली आणि विरहाच्या वेदनेने तो बेशुद्ध पडला.
हा प्रिये प्रेमपीयूषे प्रणयामृतदीर्घिके
हाय प्रिये! प्रेमरूपी अमृत, स्नेहाची लांब वाहणारी नदी!
पुनरिन्दुमिवानंदं कदा द्रक्ष्यामि ते मुखम् उन्मत्त इव बभ्राम तत्र तत्र स्मरातुरः
मी तुझे चंद्रासारखे आनंद देणारे मुख पुन्हा कधी पाहीन? असे म्हणत, तो प्रेमाने वेडा होऊन इकडे तिकडे भटकू लागला.
एवं विलपतस्तस्य दुर्दर्षस्य नृपस्य तु ददर्श नृपतिं तत्र भ्रमंतं भ्रमरं यथा
त्या दुर्जय राजाने अशा प्रकारे विलाप करत असताना, कोणी तरी त्याला मधमाशीसारखा तिथे तिथे भटकताना पाहिले.
ज्ञात्वा जामातरं सम्यक्समाश्वास्य वचोऽब्रवीत् क्व गतो हि महीपाल नेपालविषयस्तव
त्याने आपला जावई ओळखला, त्याला धीर दिला आणि म्हणाला: 'राजा, तू कुठे गेला आहेस? नेपाळचे राज्य तुझेच आहे.'
कुलीना रूपवत्यश्च तिस्रो भार्याः क्व वै गताः 5.2.70.
तुझ्या त्या तीन कुलीन आणि सुंदर पत्नी कुठे गेल्या?
सर्वं विनश्वरं लोके गन्धर्वनगरोपमम्
या जगात सर्व काही नाशवंत आहे, जणू काही गंधर्वांच्या नगरीसारखे.
एवमाश्वासितो राजा कल्पेन च पुनःपुनः
अशा प्रकारे त्या राजाला पुन्हा पुन्हा समजावले गेले.