नियमेन तु यः पश्येत्तल्लिंगं संगमेश्वरम्
आणि जो कोणी नियमाने त्या संगमेश्वराच्या लिंगाचे दर्शन घेतो—
गांगं च सफलं पुण्यं यामुनं नामर्दं तथा।। । जायते चांद्रभागं च संगमेश्वरदर्शनात्
संगमेश्वराचे दर्शन केल्याने गंगा फळदायी आणि पुण्यवान होते, यमुना कमी होत नाही, आणि चंद्रभागाही मिळते.
यः पश्येच्छ्रावणे मासि तल्लिंगं संगमेश्वरम्
जो कोणी श्रावण महिन्यात त्या संगमेश्वराच्या लिंगाचे दर्शन घेतो—
मासि चाश्वयुजे देवं यः पश्येत्संगमेश्वरम् 5.2.69.
आणि जो कोणी आश्विन महिन्यात संगमेश्वर देवाचे दर्शन घेतो—
यः पश्येत्कार्त्तिके मासि तल्लिंगं संगमेश्वरम्।। । राजसूयसहस्रं तु कृतं तेन न संशयः
जो कोणी कार्तिक महिन्यात संगमेश्वराचं लिंग पाहतो, त्याने जणू हजार राजसूय यज्ञ केल्यासारखं पुण्य मिळतं—यात काहीच शंका नाही.
चतुरो वार्षिकान्मासान्यः पश्येत्संगमेश्वरम्
जो कोणी पावसाळ्यातील चार महिन्यांत संगमेश्वराचं दर्शन घेतो—
एष ते कथितो देवि प्रभावः पापनाशनः
हे देवी, मी तुला या संगमेश्वराच्या पाप नष्ट करणाऱ्या प्रभावाबद्दल सांगितलं.
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे चतुरशीतिलिंगमाहात्म्ये संगमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनसप्ततितमोऽध्यायः
श्रीस्कांद महापुराणाच्या पंचम अवंत्यखंडातील चौर्याऐंशी लिंग महात्म्य विभागात 'संगमेश्वर महात्म्याचे वर्णन' हा एकोणसत्तरावा अध्याय इथे संपतो.
यस्य दर्शनतो देवि नरः पापैः प्रमुच्यते
हे देवी, ज्याचं दर्शन घेतल्याने मनुष्य पापांपासून मुक्त होतो—
दुर्द्धर्षोनाम राजाभून्नेपालविषये पुरा
नेपाळ देशात पूर्वी दुर्धर्ष नावाचा एक राजा होता.
तिस्रस्तस्याभवन्भार्यास्तत्तुल्याः सुमनोहराः
त्याला तीन पत्नी होत्या, सगळ्याच त्याच्यासारख्या सुंदर आणि मनमोहक.
कदा मृगरसाविष्टो देवाद्वै वातरंहसा
एकदा देवांच्या प्रेरणेने त्याला शिकार करण्याची तीव्र इच्छा झाली.
गजेंद्रमृगशार्दूलसिंहसंबरसंकुलम्
त्या जंगलात हत्ती, हरिण, वाघ, सिंह आणि रानगवे भरपूर होते.
तस्मिन्वने सुविस्तीर्णं कदलीखंडमंडितम्
त्या विस्तीर्ण अरण्यात केळीच्या घड्यांनी ते सजलेलं होतं.
ददर्श दर्पणस्वच्छं सरो नीरजराजितम्
त्याला तिथे आरशासारखं स्वच्छ, कमळांनी भरलेलं एक सरोवर दिसलं.
ददर्श कन्यां तत्रैव काननस्येव देवताम्
त्या ठिकाणी त्याला जणू वनदेवताच भासावी अशी एक सुंदर कन्या दिसली.
चित्रन्यस्त इव क्षिप्रमभूद्विस्मयनिश्चलः
तो जणू एखाद्या चित्रात रंगवला गेला असावा, असं वाटावं इतका तो आश्चर्याने स्तब्ध झाला.
कन्दर्पकोटिसदृशं विश्रान्तं नृपमब्रवीत् 5.2.70.
ती कन्या, जी कोटी कोटी मदनासारखी सुंदर होती, तिने विश्रांती घेत असलेल्या राजाशी बोलली.
तपोरतस्य शांतस्य सर्वदा ब्रह्मचारिणः
ती नेहमीच तपश्चर्येला आणि ब्रह्मचर्याला वाहिलेल्या, शांत अशा व्यक्तीला उद्देशून म्हणाली—
इति तस्या वचः श्रुत्वा मन्मथेनाकुलीकृतः
तिचं बोलणं ऐकून तो राजा प्रेमाने पूर्णपणे भारावून गेला.
मम प्राणव्ययः सुभ्रूस्त्वां विना समुपस्थितः
सुंदर भुवई असलेल्या कन्ये, तुझ्याशिवाय माझं प्राणसुद्धा आता टिकणार नाही.
त्यज्यते प्राप्तममृतं यदेतद्बुद्धिलाघवम्
मिळालेलं अमृतसुद्धा सोडून दिलं जातं—मनाची चंचलता अशीच असते.
भज मामनवद्यांगि तवेतद्वदनामृतम्
हे निष्कलंक अंग असलेल्या सखी, मला सेवा कर. तुझे मधुर बोल म्हणजे माझ्यासाठी अमृतच आहे.
स्वयं पिबामि चेद्विद्धि परलोकगतं हि माम्
जर मीच ते प्यायलो, तर समज की मी या जगातून निघून गेलो आहे.
भ्रष्टायां मयि तातस्य विनष्टे कन्यकाफले
माझा नाश झाला, तर तुझ्या वडिलांच्या कन्येचे फळही नष्ट होते.
यदि ते परमं प्रेम ममोपरि महीपते
राजा, जर तुझ्या मनात माझ्याविषयी अत्यंत प्रेम असेल,
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा नान्यथा मे भविष्यति
तिचे ते शब्द ऐकून, मी दुसरे काही करणार नाही.
गत्वा ययाचे प्रणतः स्थितं निजतपोवने 5.2.70.
तो आपल्या आश्रमात असलेल्या त्या महात्म्याजवळ गेला आणि नम्रपणे विनंती केली.
तत्रैव संगतो राजा मन्मथेन वशीकृतः
तेथे, कामाच्या प्रभावाखाली आलेला राजा तिच्याशी एकरूप झाला.
कदलीखण्डकुञ्जेषु रम्यासु वनराजिषु सिषेवे चारु सुरतं स विदग्धोऽतिमुग्धया
केळीच्या झाडांच्या बगिच्यात, सुंदर वनरांगांमध्ये, त्या चतुराने अतिशय निरागस युवतीसोबत रम्य प्रेमाचा आनंद घेतला.